|
FENER RUM
PATRİKHANESİ ve AYAYORGİ KİLİSESİ
 İstanbul
Rum Ortodoks Patrikhanesi
veya kendi deyimleriyle İstanbul Ekümenik Patrikhanesi
(Yunanca: Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον Κωνσταντινουπόλεως,
İkumenikon Patriarhion Konstandinupoleos)
6. yy'dan itibaren Hıristiyanlık alemindeki din
tartışmalarının önemli bir kesimini oluşturan Ortodoksluğun
da merkezidir.
İstanbul'un fethinden
sonra, Gayr-ı Müslim olan toplumların yaşayışına dair
düzenlemeler, Fatih Sultan Mehmet'in çıkardığı fermana
bağlanmış, böylece Fener Rum Patrikhanesi de denilen Rum
Ortodoks Patrikhanesi'nin yasal statüsü süreklilik
kazanmıştır.
II. Gennadios'un Patrik olmasıyla, Patrikhâne faaliyetlerini
kentin ikinci büyük kilisesi olan Havariyun Kilisesi'nde
yürütmeye başlar. O zamanlarda yaklaşık bin yaşındaki
Havariyun Kilisesi'nin bahçesinde İmparator ailesinin
mezarları da bulunmaktadır ve Hıristiyan nüfusun azalması ve
güvenlik nedeniyle 1455'te boşaltılır.
 Patrikhânedeki
tahtPatrikhane Pammakaristos Manastırı'na taşınır. 12. yy'da
II. Ioannes Komnenos'un yaptırdığı Pammakaristos Manastırı,
Hıristiyan göçmenlerin yerleştirildiği Çarşamba semtinde
idi. Havariyun Kilisesi'ne göre daha küçük ve güvenli olan
Pammakaristos, 1518'de restore ve II. Ieremias'ın patrikliği
sırasında da genişletilerek yeniden inşa edildi. 1586'da,
III. Murad döneminde boşaltılan kilise, 1591'de Fethiye
adıyla camiye dönüştürüldü. Patrikhâne, önce Fener'deki Vlah
Sarayı Kilisesi'ne, 1597'de ise Ayvansaray'daki Ayios
Dimitrios Kilisesi'ne taşındı.
Patrikhane, 1602'de Fener'de bulunan Ayios Yeoryios
Manastırı'na yerleşti ve bu tarihten sonra faaliyetini
burada sürdürdü.
II. Mehmed'in çıkardığı fermanla statüsü saptanan Rum
Ortodoks patrikleri, cemaatin evlenme, cenaze gibi
adetlerini özgürce uygulayabilmesini denetliyorlardı.
Patrik, bir vezir statüsünde kabul edilir, kendisine divanda
yer verilirdi. Maiyetindeki diğer yöneticiler ile birlikte
her türlü hizmet ve vergiden muaftı.
Rum cemaatine dair konuların görüşüldüğü meclise başkanlık
eden patrik, hukuki ve cezai işlerde tam yetkili idi.
Böylece patrik, Rum Ortodoks toplumunun tartışmasız lideri
olarak, Bizans dönemindeki haklarından fazlasına kavuşmuştu.
 Patrikhanedeki
kilise
Rum Ortodoks kiliseleri üzerinde simgesel bir otoritesi olan
İstanbul patriği, 6. yy'dan beri "Ekümenik Patrik" sıfatıyla
dünyadaki tüm Ortodoksların ruhani lideri kabul edilir.
Bu konu, Lozan Antlaşmasıyla hukuki ve siyasi konumu
kaldırılan bu unvanı tanımayan Türkiye Cumhuriyetiyle
sürtüşmelere yol açmaktadır.
1856 Islahat Fermanı ile patriklerin yetkileri, dini
konularla sınırlandı. Seçim usulleri gözden geçirildi. Görev
süreleri ömür boyu kılınarak sorumlu oldukları davalardaki
yetkileri genişletildi. Lozan Antlaşmasıyla Cumhuriyet
döneminde patriklerin tüm ayrıcalıkları kaldırıldı. Türkiye
Cumhuriyeti uyruğunda bulunmaları koşulu getirildi.
Cumhuriyet döneminde Rum Ortodoks Patrikhanesi'nin etkinlik
alanı da sadece dini konularla İstanbul'daki Rum cemaati ile
sınırlandı.
Hizmet binasının 1941'de yanması üzerine, 1989'da Yüksek
Mimar Aristidis Pasadeos nezaretinde başlatılan onarım
çalışmaları 1991'de tamamlandı. Patrikhâne, faaliyetini
halen yeni binasında yürütmektedir.
Şu andaki Patrik I. Bartholomeos'dur.
Patrikler
Dünya üzerinde Patrik Unvanını taşıyan 19 başpiskopos
bulunmaktadır bunlar:
 Antakya
Süryani Ortodoks Patriği
İstanbul Rum Ortodoks Patriği
İstanbul Türk Ortodoks Patriği
İskenderiye Rum Ortodoks Patriği
Antakya Rum Ortodoks Patriği
Kudüs Rum Ortodoks Patriği
Moskova Rus Ortodoks Patriği
Belgrad-Karlofça Sırp Ortodoks Patriği
Bükreş Rumen Ortodoks Patriği
Sofya Bulgar Ortodoks Patriği
Tiflis Gürcü Ortodoks Patriği
Roma Latin Katolik Patriği (Papa)
Ecmiyadzin Ermeni Apostolik Ortodoks Patriği
Sis Ermeni Apostolik Oriental Ortodoks Patriği
Kudus Ermeni Apostolik Oriental Ortodoks Patriği
Istanbul Ermeni Apostolik Oriental Ortodoks Patriği
İskenderiye Kıpti Oriental Ortodoks Patriği
Adis Ababa Habeş Oriental Ortodoks Patriğ
Asmara Eritrea Oriental Ortodoks Patriği
Kerala Hint Oriental Ortodoks Patriği olup,
Uniat kiliselerin (kendi ayin düzenlerini korumakla beraber
papaya bağlı olan) 8 kilise'nin başı da Patrik unvanını
kullanırlar.
 Keldani
Patriği
Maruni Patriği
Melkit Patriği
Türk Katolik Patriği
Kıpti Katolik Patriği
Süryani Katolik Patriği
Malabar Katolik Patriği
Ermeni Katolik Patriği
Rum Katolik Patriği
Nesturi olarak da bilinen ve bir kısmı katolikliği
benimseyip Keldani adını alan hıristiyanların eski
inançlarını koruyan grubuna Asuri adı verilir ve bu
kilisenin başı da Patrik unvanını taşır.
Doğu Süryani Patriği
Toplam 28 Patrik'ten İskenderiye ve Roma patrikleri
kendileri için Papa unvanını da kullanır.
 Ortodoks
Kilisesi
Ortodoks Kilisesi, 4. ve 8. yüzyıllar arasında toplanmış
Ekümenik Konsillerin kanonik olduğunu kabul eden en eski
Hıristiyan mezhebidir. Dünyada yaklaşık 170 milyon cemaati
vardır. Bu yönüyle sayı bakımından Roma Katolik Kilisesi ve
Protestan Kilisesi'nden sonra üçüncü büyük Hıristiyan
mezhebidir.
Ortodoks Kilisesi genellikle Doğu Ortodoks Kilisesi olarak
anılır. Kilisenin başı (eşitlerin birincisi) İstanbul'daki
Patrik'tir. Doğu Ortodoks Kilisesi'ni oluşturan başlıca
kiliseler Yunanistan, Rusya, Bulgaristan, Ukrayna,
Gürcistan, Romanya, Sırbistan ve Kıbrıs kiliseleridir.
Bununla birlikte Suriye, Kıpti ve Habeşistan kiliseleri gibi
bazı Asya ve Afrika kiliseleri de Doğu Ortodoks Kilisesi
sınıflamasına dahil edilebilirler.
Kökenbilim
Ortodoks kelimesi Yunanca "orthos" (ορθός) doğru, düzgün ve
"doxa" (δόξα,δοξασία) düşünce, inanç sözcüklerinin
birleşiminden oluşmuştur . Genelde iki şekilde kullanılır:
 Meşru
kilisenin resmi kararlarına uygun öğreti ve düşüncelerin
bütünü.
Doğu Hıristiyan kiliselerince sürdürülen, Yunan ve Slavların
çoğunun benimsediği mezhep.
Katoliklik gibi Ortodoksluk da 4. Ekümenik konsil olan
Kadıköy Konsili'nin kararlarını tanıyan bir kilisedir ancak.
Ortodoks kilisesi sadece ilk 7 konsili tanımış bundan sonra
yapılanları geçersiz saymıştır.
Kadıköy Konsili'nde alınan karara göre:
Meryem ve İsa'nın tanrısal doğası
İsa'da hem insani hem de tanrısal özellikler bulunmaktadır,
bu özellikler Meryem İsa'yı doğurmadan önce de bulunmaktaydı
İsa Tanrı olarak baba ile aynı özden, İnsan olarak da
günahlar hariç insanlarla aynı özdendir. Dolayısıyla Meryem
sadece İnsan olan İsa'nın değil Tanrı olan İsa'nın da
anasıdır ve ona Tanrı Anası anlamına gelen Theotokos
denilmelidir.
Bu farklı doğalar birleşmeden sonra hiçbir şekilde değişime
uğramayıp kendi özelliklerini muhafaza etmişlerdir.
Çarmıhta acı çeken İsa'nın sadece İnsani doğasıdır, bu acı
Tanrısal doğa'ya dokunmamıştır.
Aslında Diofizit görüşe yakın olan bu karara itiraz eden
Monofizit piskoposlar kendi bağımsız kiliselerini
kurmuşlardır.
Slav Ortodoks Haçı Kilisenin yapısı
Ortodoks Kilisesi, her ülkede ayrı örgütlenmişdir. Her
bağımsız ortodoks kilisenin bir başpiskoposu ve ona bağlı
piskoposları bulunur. Başpiskopos kendi piskoposlarını seçer
ve piskoposlarından oluşturduğu meclis ile (Sen Sinod)
şehirlerin veya bölgelerin başında bulunan piskopos ya da
metropolitleri vasıtasıyla tüm ülkedeki kiliselerin dini
reisi olur.
 İsa
(Aramice: ܝܫܘܥ, Arapça: عيسى, İbranice: ישו yeshu', Yunanca Ιησούς Iēsoũs)
(d. M.Ö. 6-4 - ö. M.S. 29-36), Hıristiyanlıktaki temel
figür.[1] İslam dininde ise bir peygamber olduğuna inanılır.
Doğum ve ölüm tarihleri ile ilgili olarak kimi tarihçiler ve
araştırmacılar farklı görüşler belirtirler. Memleketine
atfen[2] Nasıralı İsa olarak da bilinir. Hıristiyan
kaynaklarında ve yer yer Kur'an'da ismi İsa Mesih olarak
geçer.[3][4][5][6] İsa'nın yaşadığı dönemde Yahudilerin
çoğunlukla babalarının ismiyle birlikte anılması sebebi ile
İsa yaşamı süresince Yusuf'un oğlu İsa olarak
isimlendirilmiştir.[7]
Teolojide kullanılan, İsa'nın yaşamına dair ana kaynaklar
Yeni Ahit'teki dört kanonik İncil'dir (Matta, Markos, Luka
ve Yuhanna). Genel kabule göre bunlar I. yüzyılda
yazılmışlardır. Yakın zamanda Havari Yehuda İskariyot
tarafından yazıldığı kabul edilen Yehuda'nın Müjdesi
belgelerine ulaşılmıştır.
Hıristiyan tarihçilerin ve Kitab-ı Mukaddes konusunda
araştırma yapan teorisyenlerin bir çoğu, İsa'nın Celileli
bir öğretmen ve marangoz olduğu, şifa dağıttığı, Yahya
peygamber tarafından vaftiz edildiği, "halkı isyana teşvik
etmek" suçuyla, Yahudi din adamlarının teşviki ve Roma
İmparatorluğu'nun Yahudiye eyaletinin valisi Pontius
Pilatus'un emri ile Kudüs'te çarmıha gerildiği konusunda
hemfikirdir. İslam'da İsa peygamberin tarihsel kişiliği
Hrsitiyanlık ile benzerlik gösterse de çarmıha gerilmekten
mucizevî bir şekilde kurtulduğu düşünülmektedir ve
ilahlaştırılmasına karşı çıkılmaktadır.[8] Buna rağmen bazı
tarihçi ve araştırmacılar, İsa'nın gerçek bir şahsiyet
olduğu konusunda şüphecidirler. Dini metinlerde, İncil'de ve
Kur'an'da sıkça bahsinin geçmesine rağmen tarihi belgelerde
ismine rastlanmayışını, mitolojik bir karakter olabileceğine
yorarlar. Yeni Ahit'teki İsa ile ilgili bilgilerin Eski
Mısır tanrısı Horus ile büyük benzerlik gösterdiği iddia
edilir.[kaynak belirtilmeli]
Soyu ve doğumu
İsa ve annesi MeryemBazı araştırmacılara göre İsa, Roma
İmparatoru Augustus zamanında, o dönemde Roma
İmparatorluğu'na bağlı olan Beytüllahim'de (M.Ö. 4) dünyaya
gelmiştir. Hem kendisi, hem soyu, hem de müritleri
Arapça'nın bir Suriye lehçesi olan Aramice konuşurdu.
Günümüzde bilinen Hıristiyan (Christos) ismi, Arapça
Mesih(kutsal ruh ile melhemlenmiş)'ten Rumca'ya Chrisan-Chrisos
(melhemlenmiş)'e ilk kez Antakya'da tercüme edildi. Roma
İmparatorluğu ve Avrupa'da bu isimle tanındı. Bazı
kaynaklara göre Beytüllahim yer adı değil, İsa'nın doğumu
sırasında gökyüzünde görülen çok parlak yıldız gibi bir
nesnedir. Bu iddiaya göre Beytüllahim tabiri İsa'nın nerede
değil, ne zaman doğduğunu göstermektedir. Beytüllahim bugün
Filistin Özerk Bölgesi'ndedir.
İbrahim'in oğlu İshak'ın soyundan geldiğine inanılır. Tanrı
tarafından babasız doğduğuna inanıldığı için soyu üvey
babası Yusuf'a göre tayin edilir.
Annesi Meryem, Levioğulları soyundan geliyordu. Yeni Ahit,
Meryem'in kocası ve İsa'nın kanuni babası olarak andığı
marangoz Yusuf'un Davud'a kadar çıkan soyağacını verir. Eski
Ahit'te Meryem'den ya da İsa'dan o dönemde henüz dünyaya
gelmedikleri için sözedilmez. Ancak Hristiyanlıkta, Eski
Ahit'te yer yer İsa'nın ima edildiği inanışı vardır.
Kur'an'da ise Meryem'den, Meryem'in annesinden, babası
İmran'dan ve İsa'dan bahsedilir, Meryem'in annesinin
Meryem'i doğurması anlatılır. İsa'nın daha beşikte iken
konuştuğu ve babasının olmadığı, İsa'nın yaratılmasının
Âdem'in yaratılması gibi yoktan olduğu, İsa'nın
öldürülmediği ve hala bir biçimde yaşıyor olduğu yazılıdır
(Nisa suresi, 156-157. ayetler).
Hıristiyanlıkta İsa
Atina'daki Defne Kilisesi'nin kubbesindeki İsa mozaiği
(1090-1100)Ana madde: Hıristiyanlık'ta İsa
Hıristiyan inancında İsa tanrının oğlu ve bizzat tanrının
kendisidir. Baba (Tanrı) ile insanlar arasında aracı,
Beklenen mesih, kurtarıcı, rab, tanrı ile aynı "öz" den
olan, güçlü tanrı, tek insan, dünyanın tek kralı, Kutsal
Üçlü Birlik'teki kişilerden "oğul"dur. Hıristiyan kaynakları
onu "İsa Mesih" olarak anarlar.
İsa'nın tanrısal ve insani özellikleri farklı mezheplerce
farklı yorumlanır. Hıristiyanlığın Monofizit görüşüne göre
insani tabiatı ile tanrısal tabiatı, Tanrısal özü altında
erimiş ve ayrılmaz bölünmez tek bir tabiat meydana
gelmiştir. Çarmıhta, İsa'nın insani tabiatı gibi ilahi
tabiatı da acı çekmiştir. Meryem Theotokosdur, yani Tanrı
anasıdır.
Diofizit görüşe göre ise insani ve tanrısal olmak üzere
birbirinden bağımsız iki tabiatı vardır. Çarmıha
gerildiğinde ilahi tabiatı bedeninden ayrılmış, sadece
insani tabiat acı çekmiştir. Meryem, insan olan İsa'nın
annesidir dolayısıyla da ona Theotokos yani Tanrı anası
denemez.
Ortodoks, Katolik ve Protestanlara göre İnsani ve Tanrısal
iki tabiatı olup bunlar asla birleşmezler, karışmazlar ve
ayrılmazlar.
İslamda İsa
Bir Osmanlı minyatüründe göğe yükselen İsaAna madde:
İslam'da İsa
İslam'a göre İsa; Meryem'den babasız dünyaya gelmiştir, son
peygamberin gelişini haber veren bir müjdecidir ve Allah'ın
İsrailoğulları'na gönderdiği bir peygamberidir. Kur'an'da
ismi "İsa Mesih" olarak geçer [10]. İslama göre İsa çarmıha
gerilmemiştir. Ayrıca İslam, İsa'nın tanrının oğlu olduğu
fikrini şirk kabul eder.[11][12]
Babasız doğuşu
İslam dininde İsa'nın, Allah'ın önemli peygamberlerinden
biri olduğuna inanılır ve İsa'ya saygı duyulur. Hıristiyan
metinleri gibi Kur'an'da da İsa'nın biyolojik bir babası
olmadan, Tanrı'nın isteği ile doğduğu belirtilir [13]:
"Allah nezdinde İsa'nın durumu, Adem'in durumu gibidir.
Allah onu topraktan yarattı. Sonra ona "Ol!" dedi ve
oluverdi." (Al-i İmran Suresi, 59)
İsa ile Adem arasındaki benzerlik, matematiksel olarak da
desteklenmiştir. Her iki isim Kuran boyunca 25'er defa olmak
üzere eşit sayıda tekrarlanır.
İsa Kur'an'da mütemadiyen "İsa bin Meryem" (yani Meryem oğlu
İsa) olarak anılır. Yine Hristiyan inancına benzer şekilde
İslam'da da onun Allah'ın izniyle çeşitli mucizeler
göstermiş olduğuna inanılır:
"...Meryem oğlu İsa'ya da mucizeler verdik. Ve onu, Rûhu'l-Kudüs
(Cebrail) ile destekledik. (Ne var ki) gönlünüzün
arzulamadığı şeyleri söyleyen bir elçi geldikçe ona karşı
büyüklük tasladınız. (Size gelen) peygamberlerden bir
kısmını yalanladınız, bir kısmını da öldürdünüz." (Bakara
Suresi, 87)
"Melekler demişlerdi ki: Ey Meryem! Allah sana kendisinden
bir Kelime'yi müjdeliyor. Adı Meryem oğlu İsa Mesîh'tir;
dünyada da, ahirette de itibarlı ve Allah'ın kendisine yakın
kıldıklarındandır." (Al-i İmran Suresi, 45)
Mesihliği
Mesih kavraminin İbranice'den gelmesi ve diğer İbrahimi
dinlerde de yer alması nedeniyle, peygamberin ölümünden
sonraki yıllarda bu kavram sık sık israiliyyata konu olmuşur.
Mesih kavramı Kur'an'da kimi yerlerde İsa Mesih şeklinde
kullanılır ancak ayrıntılı olarak açıklanmaz.
Tanrılık atfının reddi
İslamiyet İsa'nın Tanrı olduğunu veya Tanrı'nın oğlu
olduğunu kabul etmez, bu tür bir fikre şiddetle karşı çıkar.
Kur'an'da bu durum şöyle açıklanır:
"Şüphesiz, 'Allah Meryem oğlu Mesîh'dir' diyenler andolsun
ki kâfir olmuşlardır..." (Maide Suresi, 17)
"...Allah birdir. Allah sameddir. O, doğurmamış ve
doğmamıştır. Onun hiçbir dengi yoktur." (Ihlas Suresi)
Çarmıha gerilmesi
Ve Allah'ın elçisi "Meryem oğlu İsa Mesih'i öldürdük,"
demelerinden ötürü... Oysa onu öldürmediler ve onu
asmadılar; fakat öyle yaptıklarını sandılar. Tüm mezhepler
bu konuda kuşku içindedir. Onların bu konuda bir bilgisi
yok; sadece zanna uyuyorlar. Kesin olarak onu öldürmediler.
(Kuran 4:157)
Muhammed'in gelişini bildirmesi
Kur'an da İsa'nın Muhammed'in geleceğini bildirdiği
belirtilir:
"Hatırla ki, Meryem oğlu İsa: 'Ey İsrailoğulları! Ben size
Allah'ın elçisiyim, benden önce gelen Tevrat'ı doğrulayıcı
ve benden sonra gelecek Ahmed [14] adında bir peygamberi de
müjdeleyici olarak geldim', demişti. Fakat o, kendilerine
açık deliller getirince: Bu apaçık bir büyüdür, dediler."
(Saf Suresi, 6)
Bazı İslam düşünürlerine göre İncil'de bahsi geçen Faraklit,
Muhammed'dir.[kaynak belirtilmeli] Hıristiyan inanışına göre
ise Faraklit, Kutsal Ruh'tur.[kaynak belirtilmeli]
Musevilikte İsa
Museviliğe göre ise İsa, sahte peygamberdir. Bununla beraber
modern Yahudilerin bir kısmı İsa'nın aziz veya peygamber
olabileceğini ancak kesinlikle bekledikleri kurtarıcı (mesih)
olmadığını düşünürler.
İsa'nın Yaşamadığına Dair Görüşler
Özellikle son yıllarda Zeitgeist adlı belgeselin dile
getirdiği bir fikir de İsa'nın aslında astrolojik bir
kişileştirme olduğudur. Bakire Anneden doğumu, üç kralın
yıldızı takib ederek bulması gibi astrolojik bulgulara ve
diğer dinlerdeki benzerliklere dayanır. Bu fikre göre İsa
aslında Horusinancının bir türevi niteliğindedir.
Milat
Miladi takvim İsa'ya göre düzenlenmiştir. Milat, İsa'nın
doğumudur. "M.Ö." Milattan önce, "İ.Ö." İsa'dan önce
demektir. Aynı şekilde "M.S." milattan sonra, "İ.S." İsa'dan
sonra demektir. Milattan sonra anlamında kullanılan A.D. (Anno
Domini) Latince "Efendimizin yılında" anlamına gelmektedir.
Ayrıca bakınız Horus İlgili Filmler
' The King of Kings ', (1927) Fragman
' King of Kings ', (1966) Fragman
' The Last Temptation of Christ ', (1988) Fragman
' The Passion of the Christ ', (2004) Fragman
' Magdalena: Released from Shame ', (2007)
((da vıncy code))
Kaynakça
^ "Jesus of Nazareth." Oxford Dictionary of English 2e,
Oxford University Press, 2003.
^ Beytüllahim'de doğduğu kabul edilmesine rağmen Nasıra'da
büyümüştür.
^ Al-i İmran Suresi, 45. Ayet (Diyanet Meali)
^ Nisa Suresi, 156-157. Ayetler (Diyanet Meali)
^ Nisa Suresi, 171. Ayet (Diyanet Meali)
^ Tevbe Suresi, 30. Ayet (Diyanet Meali)
^ "Jesus Christ." Encyclopædia Britannica. Ultimate
Reference Suite. Chicago: Encyclopædia Britannica, 2008.
^ "Hz. İsa ilk Hıristiyan mıydı?", Diyanet.gov.tr. 24 Temmuz
2009 tarihinde erişilmiştir.
^ Oxford İngilizce Sözlük, messiah
^ Al-i İmran Suresi, 45. ayet
^ Maide Suresi, 17. ayet
^ Nisa Suresi, 157-158. ayetler
^ Al-i İmran Suresi, 59. ayet
^ “Benim ismim Kur’ân’da Muhammed, İncil’de Ahmed, Tevrat’ta
Ahyed’dir.” Nebhânî, Hüccetüllah ale’l-Âlemîn, 108, 112;
Halebî, es-Sîretü’l-Halebiye, 1:353; el-Envârü’l-Muhammediyye
mine’l-Mevâhibü’l-Ledünniyye, s. 143 (İbn-i Abbas’dan
rivayet olunmuştur
|
