|
Hubble Uzay Teleskobu (HUT), ismi Amerikalı astronom
Edwin Hubble'ın anısına verilmiş; Nisan 1990'da STS-31 Görevi
esnasında Uzay Mekiği Discovery tarafından Dünya etrafındaki
yörüngesine taşınmış bir uzay teleskopudur. İlk uzay teleskopu
olmamasına rağmen, HUT en büyüklerindendir ve birçok üstün özelliğe
sahiptir. Ayrıca hem hayati öneme sahip bir araştırma aracı olması
hem de astronomi için etkili bir halkla ilişkiler unsuru olması
nedeniyle çok tanınmıştır.
HUT, NASA ve Avrupa Uzay Ajansı (ESA) arasında ortak bir çalışmadır
ve Compton Gama Işını Gözlemevi, Chandra X-ışını Gözlemevi ve
Spitzer Uzay Teleskobu projelerinden oluşan NASA'nın Büyük
Gözlemevleri programının bir parçasıdır.
Uzay teleskopların yapımı ilk olarak 1923'te düşünüldü. HUT için
1970'lerde, 1983'te uzaya gönderilmesi hedefiyle fon bulundu ancak
proje teknik gecikmeler, bütçe sorunları ve Challenger faciası
nedeniyle gecikti. 1990'da yörüngeye yerleştirildikten sonra
bilimadamları ana aynanın teleskopun çalışmalarını kısıtlayacak
şekilde yanlış yerleştirildiğini tespit etti. 1993 yılında bir uzay
mekiği yolculuğunda bu sorun giderildi.
HUT, Dünya atmosferinin dışında konumlanması sayesinde, yeryüzündeki
teleskoplara kıyasla pek çok avantaja sahip olabilmektedir:
Atmosferin olumsuz etkilerinden (Görüntüde bulanıklık ve havadaki
partiküllerden yansıyan ışığın oluşturduğu arka-plan kirliliği gibi)
bağımsız görüntü elde edilmesinin yanı sıra, Ozon tabakası
tarafından tutulan morötesi ışığın gözlemlenmesi ancak bu şekilde
mümkün olabilmektedir.
1990 yılında fırlatılmasının ardından, astronomi tarihindeki en
önemli enstrümanlardan biri haline gelmiştir. Astronomların
astrofizik alanındaki temel problemlerine çözüm bulmakta büyük yarar
sağlamıştır. Hubble teleskopu tarafından kaydedilmiş olan Hubble
ultra derin alan adlı fotoğraf, bugüne kadar görünür ışık ile en
uzak mesafeden alınmış detaylı görüntüdür. Birçok Hubble gözlemi, en
kesin biçimde hesaplanan evrenin genişleme oranı gibi astrofizik
alanında birçok çığır açıcı sonuç doğurmuştur.
HUT, uzayda bakımı astronotlar tarafından yapılacak şekilde
tasarlanmış tek teleskoptur. Sonuncusu Mayıs 2009'da olmak üzere beş
adet bakım uçuşu gerçekleştirilmiştir. İlk servis uçuşu Aralık
1993'te Hubble'ın görüntüleme hatasının düzeltilmesi için
gerçekleştirildi. 2, 3A ve 3B bakım uçuşları sırasında çok sayıda
alt sistem onarılmış ve birçok gözlem cihazı daha modern ve yetkin
olanlarıyla değiştirilmiştir. Ancak 2003 yılında Columbia Uzay
Mekiği'nin yaşadığı kazadan sonra beşinci bakım uçuşu güvenlik
gerekçeleri ile iptal edildi. Uzun tartışmalardan sonra NASA
kararını tekrar gözden geçirdi ve kurumun yöneticisi Mike Griffin
son kez olmak üzere bir servis uçuşu yapılmasına karar verdi. STS-125
Mayıs 2009'da gerçekleştirildi; iki yeni cihaz takıldı ve çok sayıda
tamir yapıldı. Yeni cihazların test ve düzeltmelerinin sorunsuz
olması durumunda HUT rutin işlemlerine Eylül 2009'da tekrar
başlayacak.
Son uçuşta yapılan bakım ile 2014'te uzaya gönderilmesi planlanan ve
HUT'un ardılı olan James Webb Uzay Teleskopu (JWUT), çalışmaya
başlayana kadar HUT'un görev yapması beklenmektedir. (JWUT) birçok
açıdan daha üstün astronomik araştırma programlarına sahip olacak
ancak kızılötesi gözlem yapacağından dolayı Hubble'ın spektrumun
görünür ve ultraviyole ölçeğinde gözlem yapma yeteneğini (yerine
geçmeyecek) tamamlayacak. |