|
(1) 17/6/1987 tarih ve
3386 sayılı Kanunun 16 ncı maddesiyle bu Kanuna eklenen ve teselsül
sebebiyle Ek Madde 1 olarak numaralandırılan ek madde hükmü gereğince,
Kanunun 6, 8, 20 ve 65 inci maddelerinde geçen "Yüksek Kurul, Bölge
Kurulları", "Koruma Kurulları"; 54 ve 62 nci maddelerinde
geçen "Yüksek Kurul", "Koruma Yüksek Kurulu"; "Bölge Kurulu" ise "Koruma
Kurulları" ola rak değiştirilmiş ve gerekli değişiklik madde metinlerine
işlenmiştir.
(5) "Korunma alanı"; taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının
muhafazaları veya tarihi çevre içinde korunmalarında etkinlik taşıyan
korunması zorunlu olan alandır.
(6) (Değişik: 17/6/1987 3386/1 md.) "Değerlendirme"; kültür ve tabiat
varlıklarının teşhiri, tanzimi, kullanılması ve bilimsel yöntemlerle
tanıtılmasıdır.
b) (Değişik: 17/6/1987 3386/1
md.)
Kısaltmalar:
(1) "Bakanlık"; Kültür ve
Turizm Bakanlığını,
(2) "Koruma Yüksek Kurulu"; Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek
Kurulunu,
(3) "Koruma Kurulu"; Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunu,
İfade eder.
Haber verme zorunluluğu:
Madde 4 Taşınır ve taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarını
bulanlar, malik oldukları veya kullandıkları arazinin içinde kültür ve
tabiat varlığı bulunduğunu bilenler veya yeni haberdar olan malik ve
zilyetler, bunu en geç üç gün içinde, en yakın müze müdürlüğüne veya
köyde muhtara veya diğer yerlerde mülki idare amirlerine bildirmeye
mecburdurlar.
Bu gibi varlıklar, askeri garnizonlar ve yasak bölgeler içinde
bulunursa, usulüne uygun olarak üst komutanlıklara bildirilir.
Böyle bir ihbarı alan muhtar, mülki amir veya bu gibi varlıklardan
doğrudan doğruya haberdar olan ilgili makamlar, bunların muhafaza ve
güvenlikleri için gerekli tedbirleri alırlar. Muhtar, aynı gün alınan
tedbirlerle birlikte durumu en yakın mülki amire; mülki amir ve diğer
makamlar ise on gün içinde, yazı ile Kültür ve Turizm Bakanlığına ve en
yakın müze müdürlüğüne bildirir.
İhbar alan Bakanlık ve müze müdürü bu Kanun hükümlerine göre,en kısa
zaman da gerekli işlemleri yapar.
Devlet malı niteliği:
Madde 5 Devlete, kamu kurum ve kuruluşlarına ait taşınmazlar
ile özel hukuk hükümlerine tabi gerçek ve tüzelkişilerin mülkiyetinde
bulunan taşınmazlar da varlığı bilinen veya ileride meydana çıkacak
olan korunması gerekli taşınır ve taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları
Devlet malı niteliğindedir.
Özel nitelikleri dolayısıyla ayrı statüye tabi tutulan mazbut ve
mülhak va kıf malları bu hükmün dışındadır.
İkinci Bölüm Korunması
Gerekli Taşınmaz Kültür ve Tabiat Varlıkları
Korunması gerekli taşınmaz
kültür ve tabiat varlıkları:
Madde 6 Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat
varlıkları şunlardır:
a) Korunması gerekli tabiat varlıkları ile 19 uncu yüzyıl
sonuna kadar yapılmış taşınmazlar,
b) Belirlenen tarihten sonra yapılmış olup önem ve özellikleri
bakımından Kültür ve Turizm Bakanlığınca korunmalarında gerek görülen
taşınmazlar,
c) Sit alanı içinde bulunan taşınmaz kültür varlıkları,
d) Milli tarihimizdeki önlemleri sebebiyle zaman kavramı ve
tescil söz konusu olmaksızın Milli Mücadele ve Türkiye Cumhuriyetinin
kuruluşunda büyük tarihi olaylara sahne olmuş binalar ve tespit edilecek
alanlar ile Mustafa Kemal ATATÜRK tarafından kullanılmış evler.
Ancak, Koruma Kurullarınca mimari, tarihi, estetik,arkeolojik ve
diğer önem ve özellikleri bakımından korunması gerekli bulunmadığı karar
altına alınan taşınmazlar, korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı
sayılmazlar.
Kaya mezarlıkları, yazılı, resimli ve kabartmalı kayalar, resimli
mağaralar, höyükler, tümülüsler, ören yerleri, akropol ve nekropoller;
kale, hisar, burç, sur, tarihi kışla, tabya ve istihkamlar ile bunlarda
bulunan sabit silahlar; harabeler, kervansaraylar, han, hamam ve
medreseler; kümbet, türbe ve kitabeler, köprüler, su kemerleri, su
yolları, sarnıç ve kuyular; tarihi yol kalıntıları, mesafe taşları, eski
sınırları belirten delikli taşlar, dikili taşlar; sunaklar, tersaneler,
rıhtımlar; tarihi saraylar, köşkler, evler, yalılar ve konaklar;
camiler, mescitler, musallalar, namazgahlar; çeşme ve sebiller;
imarethane, darp hane, şifahane, muvakkithane, simkeşhane, tekke ve
zaviyeler; mezarlıklar, ha zireler, arastalar, bedestenler, kapalı
çarşılar, sandukalar, siteller, sinagoklar, bazilikalar, kiliseler,
manastırlar; külliyeler, eski anıt ve duvar kalıntıları; freskler,
kabartmalar, mozaikler ve benzeri taşınmazlar; taşınmaz kültür varlığı
örneklerindendir.
Tarihi mağaralar, kaya sığınakları; özellik gösteren ağaç ve ağaç
toplulukları ile benzerleri; taşınmaz tabiat varlığı örneklerindendir.
Tespit ve tescil:
Madde 7 (Değişik:
17/6/1987 3386/2 md.)
Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının tespiti
Bakanlıkça doğrudan doğruya veya diğer ilgili kurum ve kuruluşların
uzmanlarının yardımlarından faydalanılarak yapılır.
Yapılacak tespitlerde, kültür ve tabiat varlıklarının tarih, sanat,
bölge ve diğer özellikleri dikkate alınır. Devletin imkanları göz önünde
tutularak, örnek durumda olan ve ait olduğu devrin özelliklerini
yansıtan yeteri kadar eser, korunması gerekli kültür varlığı olarak
belirlenir.
Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile ilgili
yapılan tespitler koruma kurulu kararı ile tescil olunur.
Tespit ve tescil ile ilgili usuller, esaslar ve kıstaslar
yönetmelikte belirtilir.
Vakıflar Genel Müdürlüğünün idaresinde veya denetiminde bulunan
mazbut ve mülhak vakıflara ait taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları,
gerçek ve tüzel kişilerin mülkiyetinde bulunan cami, türbe, kervansaray,
medrese han, hamam, mescit, zaviye, sebil, mevlevihane, çeşme ve benzeri
korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının tespiti,
envarterlenmesi Vakıflar Genel Müdürlüğünce yapılır.
Tescil kararlarının ilanı, tebliği ve tapu kütüğüne işlenmesi ile
ilgili hususlar yönetmelikle düzenlenir.
Korunma alanı ile ilgili
karar alma yetkisi:
Madde 8 Yedinci maddeye göre tescil edilen korunması gerekli
kültür ve tabiat varlıklarının korunma alanlarının tespiti ve bu alanlar
içinde inşaat ve tesisat yapılıp yapılamayacağı konusunda karar alma
yetkisi Koruma Kurullarına aittir. Koruma Kurullarının kararına 61 inci
maddenin ikinci fıkrasına göre itiraz edilebilir.
Korunma alanlarının tespitinde, korunması gerekli kültür ve tabiat
varlıklarının korunması, görünümlerinin ve çevreleri ile uyumlarının
muhafazası için yeteri kadar korunma alanına sahip olmaları dikkate
alınır. Bu hususlarla ilgili esaslar. Kültür ve Turizm Bakanlığınca
hazırlanacak yönetmelikte belirtilir.
İzinsiz müdahale ve kullanma
yasağı:
Madde 9 (Değişik: 17/6/1987 3386/3 md.) Koruma
Yüksek Kurulunun ilke kararları çerçevesinde koruma kurullarınca alınan
kararlara aykırı olarak, korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat
varlıklarında, her çeşit inşai ve fiziki müdahalede bulunmak, bunları
yeniden kullanıma açmak veya kullanımlarını değiştirmek yasaktır.
Onarım, inşaat, tesisat, sondaj, kısmen veya tamamen yıkma, kazı veya
benzeri işler inşai ve fiziki müdahale sayılır.
Yetki ve yöntem:
Madde 10 Her kimin mülkiyetinde veya idaresinde olursa
olsun,taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının korunmasını sağlamak
için gerekli tedbirleri almak, aldırmak ve bunların her türlü denetimini
yapmak, Kültür ve Turizm Bakanlığına aittir.
Türkiye Büyük Millet Meclisinin idare ve kontrolünde bulunan kültür
ve tabiat varlıklarının korunması,Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığınca yerine getirilir. Bu korunmanın sağlanmasında,
gerektiğinde, Kültür ve Turizm Bakanlığının teknik yardımı ve işbirliği
sağlanır.
Milli Savunma Bakanlığının idare ve denetiminde veya sınır boyu ve
yasak bölgede bulunan kültür ve tabiat varlıklarının korunması ve
değerlendirilmesi, Milli Savunma Bakanlığınca yerine getirilir. Bu
korunmanın sağlanması, Milli Savunma Bakanlığı ile Kültür ve Turizm
Bakanlığı arasında düzenlenecek protokol esaslarına göre yürütülür.
(Değişik: 17/6/1987 3386/4 md.) Vakıflar Genel Müdürlüğünün
idaresinde ve ya denetiminde bulunan mazbut ve mülhak vakıflara ait
taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile gerçek ve tüzelkişilerin
mülkiyetinde bulunan cami, türbe,kervan saray, medrese, han, hamam,
mescit, zaviye, mevlevihane, çeşme ve benzeri kültür varlıklarının
korunması ve değerlendirilmesi koruma kurulları kararı alındıktan sonra,
Vakıflar Genel Müdürlüğünce yürütülür.
Diğer kamu kurum ve kuruluşlarının mülkiyetinde bulunan taşınmaz
kültür ve tabiat varlıklarının korunma ve değerlendirilmesi, bu Kanun
hükümlerine uygun olarak kendileri tarafından sağlanır.
Kamu kurum ve kuruluşlarının mülkiyetinde bulunan taşınmaz kültür ve
tabiat varlıklarının korunması, bu kuruluşların bütçelerine her yıl bu
maksatla konacak ödeneklerle yapılır.
Bu hizmetlerin yerine getirilebilmesi için, Kültür ve Turizm
Bakanlığı Bütçesine her yıl yeteri kadar ödenek konur.
Kültür ve Turizm Bakanlığınca kültür ve tabiat varlıklarının
korunması ve değerlendirilmesi amacıyla, vakıf kurulabilir.
(Ek: 17/6/1987 3386/4 md.) Araştırma, kazı ve sondaj yapılan
alanların korunması ve değerlendirilmesi Bakanlığa aittir.
Hak ve sorumluluk:
Madde 11 Taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının malikleri
bu varlıkların bakım ve onarımlarını Kültür ve Turizm Bakanlığının bu
Kanun uyarınca bakım ve onarım hususunda vereceği emir ve talimata uygun
olarak yerine getirdikleri sürece, bu Kanunun bu konuda maliklere
tanıdığı hak ve muafiyetlerden yararlanırlar. Ancak, korunması gerekli
kültür ve tabiat varlıkları ile bunların korunma alanları, zilyedlik
yoluyla iktisap edilemez.
Malikler bu varlıkların üzerindeki mülkiyet haklarının tabii icabı
olan ve bu Kanunun hükümlerine aykırı bulunmayan bütün yetkilerini
kullanabilirler.
Bu Kanunun belirlediği bakım onarım sorumluluklarını yerine
getirmekte aczi olanların mülkleri, usulüne göre kamulaştırılır. Mazbut
veya mülhak vakıf varlıkları bu hükme tabi değildir.
Kültür ve Turizm Bakanlığının uygun görmesi ile, Vakıflar Genel
Müdürlüğü, il özel idareleri, belediyeler ve diğer kamu kurum ve
kuruluşları, yukarıda sözü geçen maliklere lüzum görülen hallerde,
taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının koruma, bakım ve onarımlarına,
teknik eleman ve ödenekleri ile yardımda bulunabilirler.
Korunması gerekli taşınmaz
kültür varlıklarının onarımına katkı fonu:
Madde 12 Özel hukuka tabi gerçek ve tüzelkişilerin
mülkiyetinde bulunan korunması gerekli kültür ve tabiat varlıklarının;
korunması, bakım ve onarımı için Kültür ve Turizm Bakanlığınca ayni,
nakdi ve teknik yardım yapılır ve kredi verilir.
Bu amaçla, bir Devlet bankasında açılacak özel bir hesapta ve Kültür
ve Turizm Bakanlığı emrinde "Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür
Varlıklarının Onarımına Katkı Fonu" kurulur. Bu fonun ita amiri Kültür
ve Turizm Bakanıdır.
Bu fonun gelirleri, her yıl Devlet Bütçesinden ayrılacak ödenekler
ile bu fondan verilecek kredilerin faizlerinden oluşur.
Kültür ve Turizm Bakanlığınca yapılacak ayni, nakdi ve teknik
yardımlar,fon dan yapılacak harcamalar ve verilecek kredilerle ilgili
usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir.
Devir yasağı:
Madde 13 Hazineye ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarına ait
olup, usulüne göre tescil ve ilan olunan, her çeşit korunması gerekli
taşınmaz kültür ve tabi at varlığı ile bunlara ait korunma sınırları
dahilindeki taşınmazlar, Kültür ve Turizm Bakanlığının izni olmadan,
gerçek ve tüzelkişilere satılamaz, hibe edilemez.
Kullanma:
Madde 14 Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat
varlıklarının intifa haklarının, belirli sürelerle kamu hizmetlerinde
kullanılmak üzere, Devlet dairelerine, kamu kurum ve kuruluşlarına, kamu
menfaatine yararlı milli derneklere bırakılması veya gerçek ve
tüzel kişilere kiraya verilmesi, Kültür ve Turizm Bakanlığının iznine
tabidir.
Anılan varlıklardan, Vakıflar Genel Müdürlüğünün yönetim ve
denetiminde bulunan mazbut ve mülhak vakıflarla, 7044 sayılı Aslında
Vakıf Olan Tarihi ve Mimari Kıymeti Haiz Eski Eserlerin Vakıflar Umum
Müdürlüğüne Devrine Dair Kanunla yönetimi Vakıflar Genel Müdürlüğüne
devredilen vakıf mallarının kamu hizmetle rinde kullanılmak üzere,
Devlet dairelerine, kamu kurum ve kuruluşlarına ve kamu yararına çalışan
milli derneklere, belirli sürelerle, intifa haklarının bırakılması
veya gerçek ve tüzelkişilerce karakterine uygun kullanılmak şartı ile
kira ya verilmesi, Vakıflar Genel Müdürlüğünün yetkisindedir.
Yukarıda belirlenen korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat
varlıklarını kullananlar, bunların bakım, onarım ve restorasyon işlerini
bu Kanunda belirle nen esaslara göre yapmak ve bunun için gerekli
masrafları karşılamakla yükümlüdürler.
Kamulaştırma:
Madde 15 Taşınmaz kültür varlıkları ve bunların korunma
alanları, aşağıda belirlenen esaslara göre kamulaştırılır:
a) Kısmen veya tamamen gerçek ve tüzelkişilerle mülkiyetine
geçmiş olan korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile
korunma alanları Kültür ve Turizm Bakanlığınca hazırlanacak programlara
uygun olarak kamulaştırılır. Bu maksat için, Kültür ve Turizm Bakanlığı
bütçesine yeterli ödenek konur.
(Ek: 17/6/1987 3386/5 md.) Koruma amaçlı imar planında kültürel
araçlara ayrılan tescilli yapıların, bu amaçla onarılıp
değerlendirilmesi kaydıyla koruma kurullarının kararı ve Bakanlığın
tasdiki ile belediyelerce kamulaştırılması yapılabilir. Maksadına uygun
kamulaştırma yapılmadığı tespit edildiği takdirde yetkisi geri alınır.
b) Menşei vakıf olup da çeşitli sebeplerle kısmen veya tamamen
gerçek ve tüzel kişilerin mülkiyetine geçen korunması gerekli taşınmaz
kültür ve tabiat varlıkları ve bunların korunma alanlarının
kamulaştırılmaları, Vakıflar Genel Müdürlüğüce yapılır. Bu maksat için
Vakıflar Genel Müdürlüğü bütçesine yeteri kadar ödenek konur.
c) Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının
korunma alanları, imar planında yola, otoparka, yeşil sahaya rastlıyorsa
bunların belediyelerce; sair kamu kurum ve kuruluşlarının bakım ve
onarım ile görevli oldukları veya kullandıkları bu gibi kültür
varlıklarının korunma olanlarının ise, bu kurum ve kuruluşlarca,
kamulaştırılması esastır.
d) Kamulaştırmalarda bedel takdirinde,taşınmaz kültür
varlıklarının eskilik, enderlik ve sanat değeri dikkate alınmaz.
e) (Değişik: 17/6/1987 3386/5 md.) Kamulaştırma işlemleri,
bu Kanun hükümleri ile 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun bu Kanuna
aykırı olmayan hükümlerine göre yapılır.
f) (Ek: 17/6/1987 3386/5 md.) Sit alanı olması nedeni ile
kesin inşaat ya sağı getirilmiş korunması gerekli taşınmaz kültür ve
tabiat varlıklarının bulunduğu parseller, malikinin başvurusu üzerine
bir başka arazisi ile değiştirilebilir. Üzerinde bina, tesis var ise,
malikinin başvurusu üzerine rayiç bedeli 2942 sayılı Kanunun 11 inci
maddesi hükümlerine göre belirlenerek ödeme yapılır.
Bu hükümle ilgili usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir.
Ruhsatsız yapı yasağı:
Madde 16 Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat
varlıkları ile bunların korunma alanlarında ruhsatsız olarak inşaat
yapmak yasaktır. Buralarda ruhsatsız olarak yapılacak inşaatlar ile,
koruma amaçlı imar planlarında, plana; sitlerde, sit şartlarına aykırı
olarak inşa edilen yapılar hakkında imar mevzuatına göre işlem
yapılır.
Sit geçiş dönemi koruma amaçlı imar planı kısmi plan
değişikliği:
Madde 17 (Değişik: 17/6/1987 3386/6 md.) Bir alanın koruma
kurulunca sit olarak ilanı, bu alandaki imar planı uygulanmasını
durdurur.(...) (1) Koruma amaçlı imar planı yapılıncaya kadar, koruma
kurulu tarafından bir ay içinde geçiş dönemi yapı şartları belirlenir.
İlgili valilikler ve belediyeler anılan koruma amaçlı imar planını en
geç bir yıl içinde koruma kuruluna değerlendirmek üzere vermek
zorundadırlar.
(1) Bu aradaki "Yapılanma hakları ile ilgili müktesep haklar
Yönetmelikle belirlenir." cümlesi Anayasa Mahkemesinin 28/6/1988 tarihli
ve E.1987/21, K.1988/25 sayılı Kararı ile iptal edilmiştir.
Koruma kurulunca uygun görülecek, belediye veya valilikçe, onaylanan
koruma amaçlı imar planının yürürlüğe girmesi ile geçiş dönemi yapı
şartları ayrıca karar almaya gerek kalmadan kalkar.
Koruma amaçlı imar planlarının, korunması gerekli taşınmaz kültür ve
tabiat varlıkları bakımından kısmen değiştirilmesi; ilgili kuruluşlarca
gerekli görüldüğü ve bu hususta koruma kurulu kararı alındığı
takdirde, koruma kurulu ilgili belediyeye ve ayrıca ilgili kurum ve
kuruluşlara yazı ile bildirir.
Değişiklik teklifi bu tebligattan sonra en geç bir ay içinde belediye
meclisince karara bağlanır. Bu süre içinde gereken karar alınmadığı
takdirde belediye meclisi kararına lüzum kalmaksızın koruma kurullarınca
karara bağlanan hususlar da değişiklik teklifi kesinleşir.
Belediyeler plan hazırlık safhasında gerektiğinde Bakanlıktan teknik
yardım isteyebilirler.
Yapı esasları:
Madde 18 (Değişik:
17/6/1987 3386/7 md.)
Korunması gerekli taşınmaz kültür varlıklarının gruplandırılması,
maliklerinin müracaat tarihinden itibaren üç ay içinde koruma kurulunca
yapılır. Gruplandırılan taşınmaz kültür varlıkları, tapu kütüğünün
beyanlar hanesine kaydedilir. Gruplandırma yapılmadıkça, onarım ve yapı
esasları belirlenemez.
Mahalli idareler, taşınmaz kültür varlığı parselinde, ek veya eklenti
sure tiyle yapılacak veya yeni inşa edilecek yapılara ait koruma
kurulunca verilen kararlarda veya onaylanmış kültür varlığı projelerinde
değişiklik yapamazlar. Ancak,inşa edilecek yapının fen ve sağlık
şartlarının mevzuata uygunluğunu kont rol ederler.
Korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı parselleri,taşınmaz kültür
varlıklarının maliyetine tesir edecek şekil ve surette ayrılamaz ve
birleştirilemez.
Maliklerin izin verme
yükümlülüğü:
Madde 19 Taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının malikleri,
Kültür ve Turizm Bakanlığınca görevlendirilmiş uzmanlara, gerektiği
zaman, varlığın kontrolü, incelenmesi, harita, plan ve rölevesinin
yapılması, fotoğraflarının çekilme si, kalıplarının çıkarılması için
izin vermeye ve gereken kolaylığı göstermeye mecburdurlar. Ancak,
görevliler konut dokunulmazlığı ve aile mahremiyetini ihlal etmeyecek
tarzda faaliyetlerini yürütürler.
Taşınmaz kültür
varlıklarının nakli:
Madde 20 Taşınmaz kültür varlıkları ve parçalarının,
bulundukları yerlerde korunmaları esastır. Ancak, bu taşınmaz kültür
varlıklarının başka bir yere nakli zorunluluğu varsa veya özellikleri
itibariyle nakli gerekli ise,Koruma Kurullarının uygun görüşü ve
gereken emniyet tedbirleri alınmak suretiyle Kültür ve Turizm
Bakanlığınca istenilen yere nakledilebilir. Kültür varlığının nakli
dolayısıyla taşınmazın maliki bir zarara maruz kalmışsa, Kültür ve
Turizm Bakanlığınca oluşturulacak bir komisyonun tespit edeceği
tazminat zarar görene ödenir.
İstisnalar ve muafiyetler:
Madde 21 (Değişik: 17/6/1987 3386/8 md.) Taşınmaz kültür
ve tabiat varlıklarının bakım, onarım, restorasyon,değerlen dirme,
muhafaza ve nakil işleri ile bu maksatla hazırlanacak projelerin
yapılma sı ve arkeolojik, kazılarda kullanılacak aletlerin alımı
hakkında 2886 sayılı Devlet İhale Kanunun ile 1050 sayılı Muhasebei
Umumiye Kanunu uygulanmaz.
Birinci fıkranın uygulanmasına dair usul ve esaslar bir yönetmelikle
belir lenir.
Tapu kütüğüne "korunması gerekli taşınmaz kültür varlığıdır" kaydı
konulmuş olan ve I inci ve II nci grup olarak gruplandırılmış bulunan
taşınmaz kültür varlıkları ile arkeolojik sit alanı ve doğal sit alanı
olmaları nedeniyle üzerlerine kesin yapılanma yasağı getirilmiş taşınmaz
kültür ve tabiat varlıkları olan parseller her türlü vergi, resim ve
harçtan muaftır.
Kültür varlıklarının korunması maksadıyla tespit, proje, bakım,
onarım, restorasyon ve kazı ile müzelerin güvenliği için kullanılmak
şartıyla, Türkiye Büyük Millet Meclisi, Milli Savunma Bakanlığı,
Bakanlıkça ve Vakıflar Genel Müdürlüğünce dışardan getirilecek her türlü
araç, gereç, makine, teknik malzeme ve kimyevi maddeler ile altın ve
gümüş varak, her türlü vergi, resim ve harçtan mu aftır.
Koruma kurulları kararına uygun olarak bu taşınmaz kültür
varlıklarında yapılan onarım ve inşaat işleri Belediye Gelirleri Kanunu
gereğince alınacak ver gi, harç ve harcamalara katılma paylarından
müstesnadır.
Madde 22 (Mülga:
17/6/1987 3386/18 md.)
Üçüncü Bölüm Korunması
Gerekli Taşınır Kültür ve Tabiat Varlıkları
Korunması gerekli taşınır
kültür ve tabiat varlıkları:
Madde 23 Korunması
gerekli taşınır kültür ve tabiat varlıkları şunlardır:
a) (Değişik: 17/6/1987 3386/9 md.) Jeolojik, tarih öncesi ve
tarihi devirlere ait, jeoloji, antropoloji, prehistorya, arkeoloji ve
sanat tarihi açıların dan belge değeri taşıyan ve ait oldukları dönemin
sosyal, kültürel, teknik ve ilmi özellikleri ile seviyesini yansıtan her
türlü kültür ve tabiat varlıkları;
Her çeşit hayvan ve bitki fosilleri, insan iskeletleri, çakmak
taşları (sleks), volkan camları (obsidyen), kemik veya madeni her türlü
aletler, çini, seramik, benzeri kab ve kacaklar, heykeller, figürinler,
tabletler, kesici, ko ruyucu ve vurucu silahlar, putlar (ikon), cam
eşyalar, süs eşyaları (hülliyat), yüzük taşları, küpeler, iğneler,
askılar, mühürler, bilezik ve benzerleri, mas keler, taçlar (diadem),
deri, bez, papirus, parşümen veya maden üzerine yazılı veya tasvirli
belgeler, tartı araçları, sikkeler, damgalı veya yazılı levhalar, yazma
veya tezhipli kitaplar, minyatürler, sanat değerine haiz gravür,
yağlıboya veya suluboya tablolar, muhallefat (religue'ler), nişanlar,
madalyalar, çini, toprak, cam, ağaç, kumaş ve benzeri taşınır eşyalar ve
bunların parçaları,
Halkın sosyal heyetini yansıtan, insan yapısı araç ve gereçler dahil,
bilim, din ve mihaniki sanatlarla ilgili etnografik nitelikteki kültür
varlıkları.
Osmanlı Padişahlarından Abdülmecit, Abdülaziz, V. Murat, II.
Abdülhamit, V.Mehmet Reşat ve Vahidettin ve aynı çağdaki sikkeler, bu
Kanuna göre tescile tabi olmaksızın yurt içinde alınıp satılabilirler.
Bu madde kararına girmeyen sikkeler bu Kanunun genel hükümlerine
tabidir.
b) Milli tarihimizdeki önemleri sebebiyle, Milli Mücadele ve
Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşuna ait tarihi değer taşıyan belge ve
eşyalar, Mustafa Kemal ATATÜRK'e ait zati eşya, evrak, kitap, yazı ve
benzeri taşınırlar.
Yönetim ve gözetim:
Madde 24 (Değişik: 17/6/1987 3386/10 md.) Devlet malı
niteliğini taşıyan korunması gerekli taşınır kültür ve tabiat
varlıklarının Devlet elinde ve müzelerde bulundurulması ve bunların
korunup değerlendirilmeleri Devlete aittir. Bu gibi varlıklardan gerçek
ve tüzelkişilerin ellerinde bulunanlar, değeri ödenerek Bakanlık
tarafından satın alınabilir.
23 üncü maddenin (a) bendinde belirtilen etnografik mahiyetteki
kültür varlıklarının yurt içinde alımı, satımı ve devri serbesttir.
Alımı, satımı serbest bırakılacak etnoğrafik eserlerin hangi devirlere
ait olacağı ve diğer nitelikleri ile kayıt ve tescil şartları bir
yönetmelikle belirlenir.
Milli Mücadele ve Türkiye Cumhuriyeti Tarihi ve Atatürk'e ait
korunması gerekli taşınır kültür varlıkları, Bakanlık, Milli Savunma
Bakanlığı veya Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu'nca satın
alınabilir.
Ancak, bu tip eserlerden her ne suretle olursa olsun yurt dışına
çıkarılacakların kontrolü, Bakanlığa bağlı müzelerce yapılabileceği gibi
bazı gümrük çıkış kapılarında bulundurulacak ihtisas elemanlarınca da
yapılabilir. Hangi kapılarda ihtisas elemanı bulundurulacağı bir
yönetmelikte belirlenir.
Yapılan kontrol sonunda bu tip eserlerden yurt dışına çıkmasında
sakınca görülenler tespit edilerek değerlendirilmeleri yurt içinde
yapılmak şartıyla, sahiplerine iade edilirler.
Bu maddede belirtilen ve alım, satımı serbest bırakılan eserlerde
Devletin rüçhan hakkı mahfuzdur.
Müzelere alınma:
Madde 25 Dördüncü maddeye göre Kültür ve Turizm Bakanlığına
bildirilen taşınır kültür ve tabiat varlıkları ile 23 üncü maddede
belirlenen korunması gerekli taşınır kültür ve tabiat varlıkları, Kültür
ve Turizm Bakanlığı tarafından bilimsel esaslara göre tasnif ve tescile
tabi tutulurlar. Bunlardan Devlet müzelerinde bulunması gerekli
görülenler, usulüne uygun olarak müzelere alınırlar.
Korunması gerekli taşınır kültür ve tabiat varlıklarının tasnifi,
tescili ve müzelere alınmaları ile ilgili kıstaslar, usuller ve esaslar
yönetmelikte belirlenir.
Türk askeri tarihini ilgilendiren her türlü silah ve malzemenin
bulundukları veya ihbar edildikleri yerde, tarihi niteliklerinin
araştırılması, incelenmesi ve değerlendirilmesi Genelkurmay
Başkanlığınca yapılır. Tasnif ve tescil dışı bırakılan ve müzelere
alınması gerekli görülmeyenler, sahiplerine bir belge ile iade
olunurlar. Belge ile iade olunan kültür varlıkları üzerinde, sahipleri
her türlü tasarrufta bulunabilirler. Bir yıl içinde sahipleri tarafından
alınmayanlar, müzelerde saklanabilir veya usulüne uygun olarak Devletçe
satılabilir.
Müze, özel müze ve
koleksiyonculuk:
Madde 26 Bu Kanunun kapsamına giren kültür ve tabiat
varlıklarına ait müzelerin kurulması, geliştirilmesi Kültür ve Turizm
Bakanlığının görevlerindendir.
Bakanlıklar, kamu kurum ve kuruluşları, gerçek ve tüzelkişilerle
vakıflar, Kültür ve Turizm Bakanlığından izin almak şartıyla, kendi
hizmet konularının ve ya amaçlarının gerçekleştirilmesi için her çeşit
kültür varlığından oluşan koleksiyonlar meydana getirebilir ve müzeler
kurabilirler. Ancak, gerçek ve tüzel kişilerle vakıflar tarafından
kurulacak müzelerin faaliyet konuları ve alanları, yapılacak başvuruda
beyan olunan istekleri değerlendirerek, Kültür ve Turizm Bakanlığınca
verilecek izin belgesinde belirlenir.
Gerçek ve tüzelkişilerce kurulacak müzeler, Kültür ve Turizm
Bakanlığının izin belgesinde belirlenen konu alanlarına inhisar etmek
şartı ile, taşınır kül tür varlığı bulundurabilir ve teşhir
edebilirler. Bu müzeler de, taşınır kültür varlıklarının korunması
hususunda Devlet müzeleri statüsündedirler.
Anılan müzelerin kuruluş amacı, görevi ve yönetim şekil ve şartları
ile, gözetim ve denetimi yönetmelikle belirlenir.
Devlet müzeleri içerisinde özel bir ihtisas ve araştırma müzeleri
olan askeri müzelerin kurulması, yaşatılması, malzemenin ve uğraş
konularının tayin ve tespiti Genelkurmay Başkanlığına aittir. Bu
müzelerin görev, yetki ve sorumlulukları ile çalışma düzenleri, Milli
Savunma Bakanlığının, Kültür ve Turizm Bakanlığıyla birlikte
hazırlayacağı bir yönetmelikte belirtilir.
Gerçek ve tüzelkişiler, Kültür ve Turizm Bakanlığınca verilecek izin
belge siyle korunması gerekli taşınır kültür varlıklarından oluşan
koleksiyonlar mey dana getirebilirler.
Koleksiyoncular faaliyetlerini, Kültür ve Turizm Bakanlığına
bildirmek ve yönetmelik gereğince, taşınır kültür varlıklarını envanter
defterine kaydetmek zorundadırlar.
Koleksiyoncular, ilgili müzeye tescil ettirerek, koleksiyonlarındaki
her türlü eseri onbeş gün önce Kültür ve Turizm Bakanlığına haber vermek
şartı ile kendi aralarında değiştirebilir veya satabilirler. Satın
almada öncelik Kültür ve Turizm Bakanlığına aittir.
Kültür varlığı ticareti:
Madde 27 Yirmibeşinci madde gereğince tasnif ve tescil dışı
bırakılan ve Devlet müzelerine alınması gerekli görülmeyen taşınır
kültür varlıklarının ticareti, Kültür ve Turizm Bakanlığının izni ile
yapılır.
Bu ticareti yapmak isteyenler, Kültür ve Turizm Bakanlığından
ruhsatname almak zorundadırlar. Bu ruhsatnameler üç yıl için geçerlidir.
Bu sürenin bitimin den bir ay önce ruhsatname yenilenebilir. Bu Kanun
hükümlerine aykırı hareket edenlerin ruhsatnameleri, süresine
bakılmaksızın iptal edilir.
İkametgahını ticarethane
olarak gösterme yasağı:
Madde 28 Kültür varlığı ticareti yapanlar belli bir ticaret
yeri göstermek mecburiyetindedir. Ancak, ikametgahlarını hiçbir zaman,
ticarethane veya depo olarak gösteremezler.
Ticarethane ve depoların
kontrolü:
Madde 29 Kültür varlığı ticareti yapanların işyerleri ve
depoları yönetmelikte belirlenen esaslar dahilinde Kültür ve Turizm
Bakanlığı yetkililerince denetlenir.
Haber verme zorunluluğu:
Madde 30 Kamu kurumu ve kuruluşları (Belediyeler ve il özel
idareleri dahil, vakıflar, gerçek ve tüzelkişiler satacakları eşya ve
terekeler arasında bulunan veya yapacakları müzayedelerdeki satışlara
konu olan taşınır kültür ve tabiat varlıkları ile koleksiyonları, önce
Devlet müzelerine haber vermeye ve göstermeye mecburdurlar. Kültür ve
Turizm Bakanlığı, kültür ve tabiat varlıkların dan meydana getirilen
koleksiyonları kuracağı komisyonun takdir edeceği bedel üzerinden satın
alabilir. Bunlardan hazineye intikal etmiş olup da müze koleksiyonlarına
girmesi lüzumlu görülenler, Devlet Ayniyat Yönetmeliği hükümlerine göre Kültür ve Turizm Bakanlığına devrolunurlar.
Birinci fıkrada sözü edilen, kamu kurumu ve kuruluşları, vakıflar,
gerçek ve tüzelkişiler satacakları veya ve terekeler arasında bulunan
veya yapacakları müzayedelerdeki satışlara konu olan askeri tarihimize
ait kültür varlıkları ile silah ve askeri malzeme koleksiyonlarını
Genelkurmay Başkanlığına haber vermeye ve göstermeye mecburdurlar. Bu
kültür varlıklarından hazineye intikal etmiş olup askeri müzelerin
koleksiyonlarına girmesi lüzumlu görülenler Devlet Ayniyat Yönetmeliği
hükümlerine göre Milli Savunma Bakanlığına devrolunurlar.
Madde 31 (Mülga:
17/6/1987 3386/18 md.)
Yurt dışına çıkarma yasağı:
Madde 32 Yurt içinde korunması gerekli taşınır kültür ve
tabiat varlıkları yurt dışına çıkarılamaz. Ancak, milli çıkarlarımız
dikkate alınarak, bunların her türlü hasar, zarar, tehdit veya tecavüz
ihtimaline karşı, gideceği ülke makamlarından teminat almak ve
sigortalanmak şartı ile, yurt dışında geçici olarak sergilendikten sonra
geri getirilmelerine; Kültür ve Turizm Bakanlığınca teşkil edilecek
yükseköğretim kurumlarının Arkeoloji ve Sanat Tarihi bilim dallarının
başkanlarından oluşan bilim kurulunun kararı ve Kültür ve Turizm
Bakanlığının teklifi üzerine Bakanlar Kurulunca karar verilir.
Türkiye'deki kordiplomatik mensupları, Türkiye'ye girişlerinde beyan
ederek beraberlerinde getirdikleri yabancı kökenli kültür varlıklarını,
çıkışlarında beraberlerinde götürebilirler.
Yurt dışına geçici olarak sergilenmek üzere kültür ve tabiat
varlıkları gönderilmesi esasları ile, Türkiye'deki kordiplomatik
mensuplarına beraberlerinde getirdikleri bu tür varlıkların giriş ve
çıkışlarında yapılacak işlemler, istenecek belgeler ve ilgili diğer
hususlar Kültür ve Turizm Bakanlığı, Milli Savunma Bakanlığı ve
Dışişleri Bakanlığının birlikte düzenleyecekleri yönetmelikte
belirtilir.
Yurt dışından getirme:
Madde 33 Yurt dışından
kültür varlığı getirmek serbesttir.
Kopya çıkarma:
Madde 34 Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı ören yerleri ve
müzelerdeki taşınır ve taşınmaz kültür varlıklarının öğretim, eğitim,
bilimsel araştırma ve tanıtma amacı ile fotoğraflarının ve filmlerinin
çekilmesi, mulaj ve kopyalarının çıkartılması Kültür ve Turizm
Bakanlığının iznine bağlıdır.
Bu hususlarla ilgili esaslar,
yönetmelikte tespit olunur.
Dördüncü Bölüm Araştırma,
Sondaj, Kazı ve Define Arama
Araştırma, sondaj ve kazı
izni:
Madde 35 Bu kanun hükümlerine tabi, taşınır ve taşınmaz
kültür ve tabiat varlıklarını meydana çıkarmak üzere, araştırma, sondaj
ve kazı yapma hakkı, sadece Kültür ve Turizm Bakanlığına aittir.
Bilimsel ve mali yeterliği Kültür ve Turizm Bakanlığınca takdir ve
kabul olunan Türk ve yabancı heyet ve kurumlara araştırma izni, Kültür
ve Turizm Bakanlığı tarafından; sondaj ve kazı yapma izni Kültür ve
Turizm Bakanlığının tek lifi üzerine, Bakanlar Kurulu kararı ile
verilir, Kültür ve Turizm Bakanlığı elemanları veya bu Bakanlıkça
görevlendirilecek Türk bilim adamları tarafından yapılacak araştırma,
sondaj ve kazılar, Kültür ve Turizm Bakanlığının iznine bağlıdır. Askeri
yasak bölgelerde yapılacak araştırma, sondaj ve kazı için gerekli
ruhsatname, Genelkurmay Başkanlığının iznini müteakip, sözü geçen heyet
ve kurumların göstereceği uzmanlar adına düzenlenir. Kültür ve Turizm
Bakanlığınca haklı görülebilecek sebep olmadıkça heyet ve kurumlar
ruhsatnamedeki üyelerini değiştiremezler.
Su altında korunması gerekli kültür ve tabiat varlıklarının bulunduğu
bölgeler, ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapılarak Kültür ve
Turizm Bakanlığınca tespit edilir ve Bakanlar Kurulu kararı ile
yayımlanır. Bu bölgelerde, sportif amaçlı dalış yapmak yasaktır, ikinci
fıkra hükümlerine göre izin almak şartıyla araştırma ve kazı
yapılabilir.
Maliklerin mülkleri içinde
yapılacak kazılar:
Madde 36 Taşınmaz kültür varlığı sahiplerinin kendi mülkleri
içinde kültür varlığı aramak maksadı ile araştırma, sondaj ve kazı
yapmaları da bu Kanunun 35 ve 41 inci maddeleri hükümlerine tabidir.
Kazı izninde usul:
Madde 37 Aynı kazı heyetine veya şahsa, aynı süre içinde
Kültür ve Turizm Bakanlığınca yapılan kurtarma kazıları dışında, birden
fazla yerde kazı ve sondaj izni verilemez. İzin verilmesi, araştırma,
sondaj ve kazının yapılması, elde edilecek kültür ve tabiat
varlıklarının muhafaza şartları, bu eserler üzerinde araştırma, sondaj,
ve kazı sahiplerine tanınacak diğer haklar bir yönetmelikte tespit
olunur.
Kazı izninin
devredilmeyeceği:
Madde 38 Türk ve yabancı bilim kurumlarına veya onların
adına hareket eden kişilere verilen kazı ve sondaj ruhsatnameleri ile
araştırma izni, Kültür ve Turizm Bakanlığının izni olmadan devredilemez.
Bu iş için bir başkası tevkil olunamaz.
Araştırma, sondaj ve kazı
izninin hükümsüzlüğü:
Madde 39 Kültür ve Turizm Bakanlığınca kabul edilen haklı
bir sebep gösterilmeden, ruhsatname tarihinden itibaren, en çok altı ay
içinde başlanılmayan araştırma, kazı ve sondajlara ait izin ve
ruhsatnameler, hükümsüz sayılır. Araştırma, sondaj ve kazı çalışmaları,
makul bir sebep gösterilmeksizin iki aydan fazla tatil edilemez. Bu
süreyi geciktirenlerin izin ve ruhsatnameleri iptal edilmiş sayılır.
Ayrıca, bu Kanun hükümlerine aykırı hareket edenlerin ruhsatnameleri
iptal edilir ve bu gibilere, daha sonra izin ve ruhsat verilmez.
Araştırma, sondaj ve kazı
izninde süre:
Madde 40 Kazı ve sondaj ruhsatnameleri ile araştırma izni
bir yıl için geçerlidir. Ruhsatname ve izin süresinin sonunda heyet
başkanı kazıya, sondaj ve araştırmaya devam edildiğini, yazılı olarak
bildirdiği takdirde, bu hak her yıl müracaat şartı ile gelecek yıllarda
da müracaatçı için saklı tutulur.
Kazıdan çıkan eserlerin
müzelere nakli:
Madde 41 Kazılarda meydana çıkan bütün taşınır kültür ve
tabiat varlıkları, kazı yapan heyet ve kurumlar tarafından her yıl
yapılan kazı sonunda Kültür ve Turizm Bakanlığının göstereceği Devlet
müzesine naklolunur. Kazı ve sondaj araştırmalarında elde edilen insan
ve hayvan iskeletleri ile bütün fosiller, Kültür ve Turizm Bakanlığınca
uygun görüldüğü takdirde, tabiat tarihi müzeleri ile üniversitelere veya
ilgili diğer Türk bilim kurumlarına verilebilir. Ayrıca, kazı ve sondaj
araştırmalarında elde edilen askeri tarihle ilgili her türlü taşınır
kültür varlığı, Genelkurmay Başkanlığının uygun görüşü ile, Kültür ve
Turizm Bakanlığınca askeri müzelere devredilir.
Zarar vermede tazminat
yükümlülüğü:
Madde 42 Kazı ve sondaj izni alanlar, bu çalışmayı sahipli
arazide yap tıkları takdirde, kazı, sondaj ve araştırma bölgesindeki
arazi sahiplerinin zararlarını tazmin ile yükümlüdürler, Arazi sahipleri
Kültür ve Turizm Bakanlığının oluşturacağı komisyonca takdir edilecek
tazminat karşılığında, kazı ve sondaj veya araştırmaya izin vermeye
mecburdurlar. Bu gibi yerler, gerektiğinde Kültür ve Turizm Bakanlığınca
kamulaştırılabilir. Yabancı bilim kurumlarınca yapılan kazılarda, bu
kamulaştırmanın bedeli kazı sahipleri tarafından ödenir. Hazine adına
tescil edilecek yerin kamulaştırma bedelinin takdirinde genel
kamulaştırma hükümleri uygulanır. Bu madde gereğince ödenecek tazminat
ve kamulaştırma bedellerinin takdirinde, kazı, sondaj ve araştırma
faaliyetlerinden önce, mevcut kültür ve tabiat varlıklarının eskilik,
enderlik ve sanat değeri ile, bu faaliyetler sonucu bulunan kültür
varlıklarının değeri, dikkate alınmaz.
Yayım hakkı:
Madde 43 Kazı, sondaj ve araştırmalarda, meydana çıkacak
olan varlıkların yayım hakkı, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu
hükümleri gereğince, kazı, sondaj ve araştırma izni alan heyet ve
kurumlar adına, kazı, sondaj ve araştırmayı fiilen idare edenlere
aittir. Kazı başkanları, her kazı dönemi sonunda, Kültür ve Turizm
Bakanlığına bilimsel bir rapor vermekle yükümlüdürler. Kazının
bitiminden itibaren, kazı dönemi çalışmalarına ait bilimsel raporlarını
en geç iki yıl, nihai bilimsel raporlarını ise beş yıl içinde
yayımlamayan kazı heyetlerinin kazı, sondaj ve araştırmalarda buldukları
kültür ve tabiat varlıkları üzerindeki her türlü yayım hakkı Kültür ve
Turizm Bakanlığına geçer. Kültür ve Turizm Bakanlığı adına yapılan kazı,
sondaj ve araştırmalara ait bilimsel raporlar, kazı başkanlığınca,
yayımlanacak şekilde hazırlanır. Kültür ve Turizm Bakanlığı bunlardan
gerekli görülenleri yayımlar.
Kültür ve Turizm Bakanlığınca uygun görülecek mazeretler dışında,
yukarıda açıklanan süre içinde son raporlarını yayımlamamış bulunan
heyet ve kişilere yeni bir kazı için ruhsatname verilmez.
Giderler:
Madde 44 Kazı, sondaj ve araştırma yapılan saha ile,
kazı,sondaj ve araştırmadan çıkan kültür varlıklarının yerinde
korunmasını sağlamak maksadıyla, kazı yerinde geçici olarak
çalıştırılacak bekçilerin ücret ve masrafları ile kazı yerinin eski
haline getirilmesinin gerektirdiği giderleri karşılamak,kazı sırasında
meydana gelebilecek zararları tazmin ve bunlarla ilgili bütün giderler,
düzenlenecek yönetmeliğe göre, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından
ruh sat verme veya süre uzatma sırasında, kazı sahiplerinden tahsil
edilerek emaneten mal sandığına yatırılan paralardan ödenir. Kültür ve
Turizm Bakanlığı tarafından finanse edilen konularda, gider
karşılıklarının mal sandığına yatırılma sı zorunlu değildir.
Korunma ve çevre
düzenlemesi:
Madde 45 Kültür ve Turizm Bakanlığının izni ile yapılan
kazılarda ortaya çıkan taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının bakım,
onarım ve çevre düzenlemeleri ile taşınır kültür ve tabiat varlıklarının
bakım ve onarımları kazı baş kanlığınca yapılır.
Araştırma, kazı ve
sondajların geçici olarak veya tamamen durdurulması:
Madde 46 Bu Kanun hükümlerine aykırı olarak yapılan kazı,
sondaj ve araş tırmalar, Kültür ve Turizm Bakanlığınca geçici olarak
veya tamamen durdurulur.
Tesislerin devri:
Madde 47 Heyet ve kurumlar adına, kazı, sondaj ve araştırma
yapan şahıslar tarafından, işe başlamak için veya çalışmaların devamı
sırasında muhtelif şekillerde satın alınan veya inşa edilen depo, lojman
ve benzeri tesisler ve malzeme, kazının sonunda bedelsiz olarak, Kültür
ve Turizm Bakanlığına devrolunur. Bu tesislerin kullanış şekillerinin
tayinine Kültür ve Turizm Bakanlığı yetkilidir.
Araştırma, kazı ve sondajda
görevlendirilenler:
Madde 48 Yabancı heyet ve kurumlar tarafından yapılan
araştırma, kazı ve sondajlarda Kültür ve Turizm Bakanlığı Eski Eserler
ve Müzeler Genel Müdürlüğü uzmanlarından bir veya birkaç temsilci
bulunur. Türk heyet ve kurumlarınca yapılan araştırma, kazı ve
sondajlara Kültür ve Turizm Bakanlığı adına yetkili bir uzman katılır.
Temsilci ve uzmanların seçimi ve görevleri, yönetmelikle belirlenir.
Türk heyet ve kurumlarınca yapılan kazılara katılacak Kültür ve
Turizm Bakanlığı uzmanlarının yol masrafları, yevmiyeleri ve zaruri
giderleri, 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine göre Kültür ve Turizm
Bakanlığınca ödenir.
Yabancı kurum ve heyetler tarafından yapılan araştırma, kazı ve
sondajlarda görevlendirilecek Kültür ve Turizm Bakanlığı temsilcilerine
ödenecek olan yol masrafları, yevmiye, temsil ödeneği ve su altı dalış
tazminatı, kazı başkanlığından Kültür ve Turizm Bakanlığınca peşinen
tahsil edilip bir Devlet bankasına yatırılır. Temsil ödeneğinin miktarı,
her yıl Kültür ve Turizm Bakanlığınca tayin edilir.
Araştırma, kazı ve sondaj
izin yasağı:
Madde 49 Türkiye'deki elçilik ve konsolosluklar
mensuplarına, araştırma, kazı ve sondaj izni verilmez.
Define arama:
Madde 50 Define aramak isteyenlere, bu Kanunun 6 ncı
maddesinde korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlığı olarak
belirtilen yerler ile tespit ve tescil edilen sit alanları ve
mezarlıklar dışında, Kültür ve Turizm Bakanlığınca define arama
ruhsatnamesi verilebilir.
Define aramak isteyenlere aynı süre içinde birden fazla yerde arama
izni verilemez. Define arama izni, başkalarına devredilemez. Bu iş için
bir başkası tevkil olunamaz.
Define aramada, Kültür ve Turizm Bakanlığından ve diğer kamu kurum ve
kuruluşlarından temsilci olarak gönderileceklerin yolluk ve yevmiyeleri
ile zaruri giderleri arayıcı tarafından karşılanır. Bu iş için gerekli
olan ödenek, Bakanlıkça, define arayıcısından peşinen tahsil edilip bir
Devlet bankasına yatırılır.
Arama ruhsatının verilmesi, define arayıcıdan istenecek belgeler,
aramanın yapılması, çıkan defineden arayıcıya tanınacak haklar, Kültür
ve Turizm Bakanlığı ile Maliye Bakanlığının birlikte düzenleyeceği
yönetmelikte belirtilir.
Beşinci Bölüm Kültür ve
Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu İle Koruma Kurulları
Kuruluş, görev, yetki ve
çalışma şekli:
Madde 51 (Değişik: 17/6/1987 3386/11 md.) Yurtiçinde
bulunan ve bu Kanun kapsamına giren korunması gerekli taşınmaz kültür ve
tabiat varlıkları ile ilgili hizmetlerin bilimsel esaslara göre
yürütülmesini sağlamak üzere, Bakanlığa bağlı "Kültür ve Tabiat
Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu" ile Bakanlıkça belirlenecek
bölgelerde "Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulları" kurulur.
Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunun görev ve
yetkileri şunlardır;
a) Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının
korunması ve restorasyonuyla ilgili işlerde uygulanacak ilkeleri
belirlemek,
b) Koruma kurulları arasında gerekli koordinasyonu sağlamak,
c) Uygulamada doğan genel sorunları değerlendirerek görüş vermek
suretiyle, Bakanlığa yardımcı olmak.
Koruma Yüksek Kurulu yılda en az iki defa toplanır. Bakanlık gerekli
gördüğünde kurulu olağanüstü toplantıya çağırır.
Koruma Yüksek Kurulu salt çoğunlukla toplanır, toplantıya katılan
üyelerin en az dörtte üçünün oyları ile karar verir.
Koruma Yüksek Kurulunun çalışma usul ve esasları ile diğer hususlar
bir yönetmelikle düzenlenir.
Madde 52 (Mülga:
17/6/1987 3386/18 md.)
Koruma Yüksek Kurulu
üyeliği:
Madde 53 (Değişik: 17/6/1987 3386/12 md.) Kültür ve Tabiat
Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu aşağıda belirtilen üyelerden oluşur.
Üyeler;
(1) Bakanlık Müsteşarı,
(2) Başbakanlık Müsteşar Yardımcısı,
(3) Bakanlığın ilgili Müsteşar Yardımcısı,
(4) Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürü,
(5) Turizm Genel Müdürü,
(6) Bayındırlık ve İskan Bakanlığının İlgili Genel Müdürü veya
yardımcısı,
(7) Orman Genel Müdürü veya Yardımcısı,
(8) Vakıflar Genel Müdürü veya Yardımcısı,
(9) Koruma kurulları başkanlarından Bakanlıkça seçilecek altı üye.
Koruma Yüksek Kurulunun
başkanı, Bakanlık Müsteşarıdır.
Müsteşar bulunmadığı zaman
yardımcısı Kurula başkanlık eder.
Temsilci üyelerin nitelikleri
Madde 54 Koruma Yüksek Kurulunun temsilci üyelerinin,yükseköğretim
görmüş olmaları ve 53 üncü maddede belirlenen bilim dallarından biri
veya birkaçında tanınmış ve bu alanlarda çalışmalar yapmış, tercihan
yurt içinde veya yurt dışında yayımlanmış eserler vermiş olmaları şartı
aranır.
Koruma Yüksek Kurulu ve
Koruma Kurulu üyeliğinin sona ermesi, süresi ve huzur hakkı:
Madde 55 (Değişik: 17/6/1987 3386/13 md.) Koruma Yüksek
Kurulu ve koruma kurullarındaki tabii üyelerin üyelikleri,
kurumlarındaki görevleri süresince devam eder. Koruma kurullarının
Yükseköğretim Kurumu tarafından seçilen üyelerinin üyelikleri 5 yıl
sürelidir. Bu üyeler iki dönemi aşmamak şartıyla yeniden seçilebilirler.
Koruma Yüksek Kurulu ve koruma kurulları üyeleri Bakanın lüzum
görmesi halinde kurumlarınca değiştirilebilir.
Üyelikleri sona eren, ölen, istifa eden, hastalık ve görev gereği
hariç,bir yıl içinde Koruma Yüksek Kurulunun iki, Koruma Kurulunun dört
toplantısına katılmayan veya bir yıldan fazla süre ile yurt dışına giden
temsilci üyelerin yerine yeni üye seçilir.
Kurul üyelerine Maliye ve Gümrük Bakanlığının uygun görüşü alınarak
Bakanlıkça tespit edilecek miktarda huzur hakkı ödenir.
Madde 56 (Mülga:
17/6/1987 3386/18 md.)
Koruma Kurullarının görev,
yetki ve çalışma şekli:
Madde 57 (Değişik: 17/6/1987 3386/14 md.) Koruma
kurulları, Koruma Yüksek Kurulunun ilke kararları çerçevesinde olmak
kaydıyla aşağıdaki işleri yapmakla görevli ve yetkilidir.
a) Bakanlıkça tespit
edilen veya ettirilen korunması gerekli kültür ve tabiat varlıklarının
tescilini yapmak,
b) Korunması gerekli kültür varlıklarının gruplandırılmasını
yapmak,
c) Sit alanlarının tescilinden itibaren bir ay içinde geçiş
dönemi yapı şartlarını belirlemek,
d) Koruma amaçlı imar planları ile bunların her türlü
değişikliklerini inceleyip onamak,
e) Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının
koruma alanlarının tespitini yapmak,
f) Korunması gerekli taşınmaz kültür varlıklarından özelliklerini
kaybetmiş olanlarının tescil kaydını kaldırmak,
g) Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ve
koruma alanla rı ile ilgili uygulamaya yönelik kararlar almak.
Kamu kurum ve kuruluşları (belediyeler dahil) ile gerçek ve tüzel
kişiler, koruma kurullarının kararlarına uymak zorundadırlar.
Koruma kurullarının başkan ve başkan yardımcıları, üyeler arasından
kurulca seçilir. Başkanın yokluğunda kurula başkan yardımcısı başkanlık
eder.
Koruma kurullarının çalışma usul ve esasları ile diğer hususlar bir
yönet melikle belirlenir.
Koruma Kurullarının oluşumu:
Madde 58 (Değişik:
17/6/1987 3386/15 md.) Koruma Kurulları aşağıda belirtilen üyelerden
oluşur;
a) Arkeoloji, sanat
tarihi, müzecilik, mimari ve şehir plancılığı konula rında uzmanlaşmış
kişiler arasından Bakanlıkça seçilecek üç temsilci,
b) Yükseköğretim Kurulunca, kurumlarının arkeoloji, sanat tarihi,
mimarlık, şehircilik bilim dallarından aynı daldan olmamak üzere iki
öğretim üyesi,
c) Görüşülecek konu, belediye sınırları içinde ise ilgili belediye
başkanı veya teknik temsilcisi, dışında ise ilgili valilikçe seçilecek
teknik temsilci,
d) Görüşülecek konu, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı ile ilgili
ise Bayındırlık ve İskan Müdürlüğünden iki teknik temsilci,
e) Görüşülecek konu, Vakıflar Genel Müdürlüğü ile ilgili ise
Vakıflar bölge müdürü veya teknik temsilcisi,
f) Görüşülecek konu, Orman Genel Müdürlüğü ile ilgili ise konuyla
ilgili teknik temsilci. Ayrıca kurula oy hakkı olmamak kaydıyla danışman
uzman çağırılabilir.
Madde 59 61 (Mülga:
17/6/1987 3386/18 md.)
Kurul Üyelerinin yolluk ve
gündelikleri:
Madde 62 Koruma Yüksek Kurulu ve Koruma Kurulları
üyelerinden umumi harcırah hükümlerine tabi bulunanların kurul
toplantıları için memuriyet mahalleri dışındaki seyahatlerinde yol
giderleri ve gündelik, tabii üyelere mensup oldukları kurumlarınca;
diğer üyelere, Kültür ve Turizm Bakanlığınca ödenir.
Kurullarla ilgili
yönetmelik:
Madde 63 Yüksek Kurul ile Bölge Kurullarının görev, yetki ve
sorumlulukları ile bu Kurulların kendi aralarındaki ve Kültür ve Turizm
Bakanlığıyla olan ilişkileri bir yönetmelikle düzenlenir.
Altıncı Bölüm İkramiye ve
Cezalar
Kültür varlıklarını
bulanlara verilecek ikramiye:
Madde 64 Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde yer üstünde,
yer altında ve su altında bulunan taşınır kültür varlıklarını 4 üncü
maddede yazılı makam ve mercilere, aynı maddede yazılı süreler
içerisinde haber verenlere:
a) Bulunan varlık,
bunların mülkü içinde ise bu Kanunun 24 üncü ve 25 inci maddeleri
uygulanır. Ayrıca ikramiye verilmez.
b) Bulunan varlık başkasının mülkü içinde ise Kültür ve Turizm
Bakanlığınca varlığın değeri dikkate alınarak, takdir olunacak bedelin %
80'i ikramiye olarak bulan ile mülk sahibi arasında yarı yarıya
paylaştırılır.
c) Kültür varlığı Devlete ait arazide bulunmuş ise, takdir
olunacak bedelin % 40'ı bulana ikramiye olarak verilir.
d) Nerede bulunursa bulunsun haber verilen kültür varlığı
korunması gerekli nitelikte olmadığı takdirde haber verenlere bu Kanunun
25 inci maddesindeki işlem uygulanır. Ayrıca ikramiye verilmez.
e) Nerede olursa olsun yeni bulunup da 4 üncü maddede yazılı
süreler içinde haber verilmediğinden dolayı gizlenmiş sayılan kültür
varlıklarını haber verenler ile, bunları yakalayan kamu görevlilerine,
1905 sayılı "Menkul ve Gayrimenkul Emval ile Bunların İntifa Haklarının
ve Daimi Vergilerin Mektumlarını Haber verenlere Verilecek İkramiyelere
Dair Kanun"da taşınır mallar için gösterilen oranlar dahilinde tespit
edilen bedel ikramiye olarak verilir.
f) Yukarıdaki fıkralardan herhangi biri uyarınca kültür varlıklarını
bulan, haber veren veya yakalayan kişiler birden fazla ise verilecek
ikramiyeler bunlar arasında eşit olarak paylaştırılır.
g) Yukarda belirtilen ikramiyelerin tahakkuk ve tediyesine ait
işlemler Maliye ve Kültür ve Turizm bakanlıklarınca birlikte
hazırlanacak yönetmelik esaslarına göre yapılır.
Cezalar:
Madde
65 Bu Kanunun 9
uncu maddesine aykırı hareket edenler:
a) Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının
yıkılmasına, bozulmasına, tahribine, yok olmasına veya her ne suretle
olursa olsun zarara uğramalarına kasten sebebiyet verenler iki yıldan
beş yıla kadar ağır hapis ve ellibin liradan ikiyüzbin liraya kadar ağır
para cezasıyla cezalandırılırlar.
Bu fiiller korunması gerekli kültür ve tabiat varlığını yurt dışına
kaçırmak maksadıyla işlenmiş ise yukarıda belirtilen cezalar bir kat
artırılır.
b) Sit şartlarına ve korunma planlarında, Taşınmaz Kültür ve
Tabiat Varlıkları Koruma Kurullarınca belirlenen alanlarda öngörülen
şartlara aykırı izinsiz inşaat yapan veya yaptıranlar bir yıldan üç yıla
kadar ağır hapis ve ellibin liradan ikiyüzbin liraya kadar ağır para
cezası ile cezalandırılırlar.
c) Bu Kanunda belirli usuller dışında usulsüz yıkma veya imar
izni verenler iki yıldan beş yıla kadar ağır hapis cezası, ayrıca
ellibin liradan ikiyüzbin liraya kadar ağır para cezası ile
cezalandırılırlar.
Usulsüz belge verenler, ilan
ve tebligat yapanlar:
Madde 66 Bu Kanunun 16 ncı maddesinde yer alan yasaklara
aykırı olarak belge verenler, suç diğer kanunlarda daha ağır bir cezayı
gerektirmediği hallerde, bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmibeşbin
liradan yüzbin liraya ka dar ağır para cezası ile; bu Kanunun 7 nci
maddesinde yer alan ilan veya tebligatı bilerek, süresinde usulüne uygun
yapmayanlar ise, üç aydan bir yıla kadar hapis, beşbin liradan otuzbin
liraya kadar ağır para cezası ile cezalandırılırlar.
Haber verme sorumluluğuna
kültür varlığı ticaretine ve ikametgahı ticarethane olarak gösterme
yasağına aykırı hareket edenler:
Madde 67 Bu Kanunun 4, 27, 28 inci maddelerine aykırı
hareket edenler, bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmibeşbin liradan
yüzbin liraya kadar ağır para cezası ile cezalandırılırlar.
Yurt dışına çıkarma yasağına
aykırı hareket edenler:
Madde 68 Bu Kanunun 32 nci maddesinin birinci fıkrasına
aykırı davrananlara, beş yıldan on yıla kadar ağır hapis, yüzbin liradan
üçyüzbin liraya kadar ağır para cezası hükmolunur.
Ayrıca kültür ve tabiat varlığına el konularak müzeye teslim edilir.
Bu fiillerin işlenmesi sırasında kullanılan her türlü eşya ve
araçlara el konulur. Kamu kuruluşlarına ait eşya ve araçlar bu hükmün
dışındadır.
Tetkik ve kontrole
muhalefet:
Madde 69 Bu Kanunun 29 uncu maddesinde yer alan tetkik ve
kontrolle muhalefet edenler ile 41 inci maddede yer alan nakil işlerine
aykırı hareket edenler altı aydan bir yıla kadar hapis ve yirmibeşbin
liradan yüzbin liraya kadar ağır para cezası ile cezalandırılırlar.
Özel mülkiyete konu olanlar:
Madde 70 Bu Kanunun 24 üncü maddesine aykırı hareket edenler
bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmibeşbin liradan yüzbin liraya
kadar ağır para cezası ile cezalandırılırlar.
Kazı, sondaj ve araştırmaya
ilişkin hükümlere aykırı hareket:
Madde 71 Bu Kanunun 38, 42 ve 43 üncü maddelerine aykırı
hareket edenler ellibin liradan ikiyüzbin liraya kadar ağır para
cezasıyla cezalandırılırlar.
Kamu personeline ilişkin
kararlar:
Madde 72 Bu Kanunun uygulanmasında, görevli kamu personeli
hakkında yapılacak iş ve işlemler ve alınacak her türlü kararlar ve bu
kararlara karşı yapılacak itirazlar, öncelikle incelenir ve
sonuçlandırılır.
Özel müze ve
koleksiyonculara ilişkin hükümlere aykırı hareket:
Madde 73 Bu Kanunun 26, 30 ve 31 inci maddelerine aykırı
davrananlara,suç daha ağır bir cezayı gerektirmiyorsa üç aydan bir yıla
kadar hapis ve yirmibeş bin liradan yüzbin liraya kadar ağır para
cezası verilir.
İzinsiz araştırma, kazı ve
sondaj yapanlar:
Madde 74 Ruhsatsız sondaj ve kazı yapanlara, iki yıldan beş
yıla kadar ağır hapis ve ellibin liradan ikiyüzbin liraya kadar ağır
para cezası; izinsiz define araştıranlara da bir yıldan beş yıla kadar
ağır hapis ve yirmibeşbin liradan yüzbin liraya kadar ağır para cezası;
izinsiz araştırma yapanlara ellibin liradan ikiyüzbin liraya kadar ağır
para cezası verilir. Bu fiilleri yurt dışına kültür varlıklarını kaçırma
amacıyla yaptıkları anlaşılanlar ve bu fiili işleyenler kültür
varlıklarının korunmasında görevli kişiler ise bu maddede yazılı cezanın
iki katı verilir. Bu kişilerin ellerinde bulunan kültür varlıkları,
bedel ödemeksizin alınıp, ilgili müzelere teslim edilir.
Cezaların artırılması:
Madde 75 Türk Ceza Kanununun ikinci kitap, onuncu babının 1
inci ve 2 nci fasıllarında yazılı suçların konusu bu Kanunun kapsamına
giren kültür varlıkları ise, muayyen olan ceza üçte birinden az olmamak
üzere, iki katına kadar artırılarak hükmolunur.
Yedinci Bölüm Diğer
Hükümler
Yürürlükten kaldırılan
kanunlar:
Madde 76 28/2/1960 tarih ve 7463 sayılı "Hususi Şahıslara
Ait Eski Eserlerle Tarihi Abidelerin istimlaki Hakkında Kanun";
25/4/1973 tarih ve 1710 sayılı "Eski Eserler Kanunu"; 2/7/1951 tarih ve
5805 sayılı "Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu Teşkiline
ve Vazifelerine Dair Kanun" ile 18/6/1973 tarih ve 1741 sayılı
"Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu Teşkiline ve
Vazifelerine Dair 2 Temmuz 1951 tarihli ve 5805 sayılı Kanun da Bazı
Değişiklikler Yapılması Hakkında Kanun" yürürlükten kaldırılmıştır.
Ek Madde 1 (17/6/1987 tarih ve 3386 sayılı Kanunun 16 ncı
maddesi ile eklenen ek madde hükmü olup teselsül için
numaralandırılmıştır.)
Bu Kanunun 6, 8, 20, 65 inci maddelerinde geçen "Yüksek Kurul, bölge
kurulları", "Koruma kurulları"; 54,62 nci maddelerinde geçen "Yüksek
Kurul","Koruma Yüksek Kurulu"; "Bölge Kurulu", "koruma kurulları"; 54
üncü maddede geçen "Yük sek Kurul", "Koruma Yüksek Kurulu" olarak
değiştirilmiştir.
Geçici Madde 1 Bu Kanunun 7 nci maddesine göre tespit ve
tescil işlemleri yapılırken, 19 uncu yüzyıl sonuna kadar olan döneme ait
taşınmaz kültür varlıklarının malikleri, bunların korunmalarına gerek
olmadığının tespitini Kültür ve Turizm Bakanlığından isteyebilirler.
Kültür ve Turizm Bakanlığı yönetmeliğe uygun bilgileri içeren bu
başvuruları, görevlendirdiği uzmanlara incelettirerek, en geç üç ay
içinde, Yüksek Kurula iletir. Yüksek Kurul en geç altı ay içinde konuyu
inceleyip karara bağlar.
Geçici Madde 2 Gerçek ve tüzelkişiler, koleksiyoncular, bu
Kanuna göre çıkarılacak yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren
üç ay içinde,elle rinde bulunan korunması gerekli taşınır kültür ve
tabiat varlıklarını, menşe göstermeksizin, 24 ve 25 inci maddelere göre
Devlet müzelerine satabilir veya envanter defterlerine kayıt ederek en
yakın müzeye onaylatmaları şartıyla Kanunun 24 üncü maddesi hükmünden
yararlanabilirler.
Geçici Madde 3 (Değişik: 17/6/1987 3386/17 md.) Bu Kanunla
kurulması öngörülen kurullar teşkil edilinceye kadar, mevcut kurullar
görevine devam ederler.
Bu Kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren dört ay içerisinde
çıkarılacak yönetmelikler düzenleninceye kadar mevcut yönetmeliklerin bu
Kanuna aykırı ol mayan hükümleri uygulanır.
Geçici Madde 4 (Mülga:
17/6/1987 3386/18 md.)
Geçici Madde 5 Bu Kanunda belirtilen yönetmelikler, Kanunun
yayımlanmasından itibaren en geç altı ay içinde hazırlanarak yürürlüğe
konur. Bu yönetmelikler Resmi Gazetede yayımlanır.
Geçici Madde 6 Genel Kadro Kanunu çıkıncaya kadar, bölge
kurulları için bu Kanuna ekli bulunan kadro cetveli uygulanır.
Yürürlük:
Madde 77 Bu Kanun
yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme:
Madde 78 Bu Kanun
hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür. |
