|
AVRUPA İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMESİ
İNSAN HAKLARINI VE TEMEL ÖZGÜRLÜKLERİ KORUMA SÖZLEŞMESİ
Kabul Tarihi: 4 Kasım 1950 Yürürlüğe Giriş Tarihi: 3 Eylül
1953
(11 Numaralı Protokol sonrasında AİHS'nin yürürlükteki son
metni)
Genel Kurul:
Avrupa Konseyi üyesi imzacı hükümetler,
 Birleşmiş
Milletler Genel Kurulu tarafından 10 Aralık 1948 tarihinde
ilan edilen Evrensel İnsan Hakları Bildirisi'ni;
Bu Bildiri'nin, ilan ettiği hakların evrensel düzlemde ve
etkin biçimde tanınmasını ve bunlara uyulmasını temin etmeyi
amaçladığını;
Avrupa Konseyi'nin amacının, üyeler arasında daha geniş bir
birliği başarmak ve bu amaca ulaşmak için izlenecek
yöntemlerden birisinin insan haklarını ve temel özgürlükleri
korumak ve gerçekleştirmek olduğunu, dikkate alarak;
Dünyada adalet ve barışın temeli olan ve bir yandan etkin
siyasal demokrasinin, öte yandan bir ortak anlayışın
sağlanması ve bunların dayandığı insan haklarına uyulmasıyla
en yetkin biçimde korunacak bu temel özgürlüklere ilişkin
derin inançlarını yeniden vurgulayarak;
Siyasal geleneklerin, ideallerin, özgürlük ve hukukun
üstünlüğünün getirdiği bir ortak mirasa ve benzeri anlayışa
sahip bulunan Avrupa ülkeleri hükümetleri olarak, Evrensel
Bildiri'de belirtilen belli hakların işlerliğini hep
birlikte sağlamak üzere ilk adımları atmayı kararlaştırarak;
Aşağıdaki hükümlerde anlaşmışlardır:
Madde 1- İnsan haklarına saygı yükümlülüğü
Yüksek Sözleşmeci Taraflar, bu Sözleşme Bölüm I'de
tanımlanan hakları ve özgürlükleri, kendi yargı yetki
alanında bulunan herkes için güvence altına alacaklardır.
BÖLÜM I
HAKLAR VE ÖZGÜRLÜKLER
Madde 2- Yaşam hakkı
1. Herkesin yaşam hakkı, yasa tarafından korunacaktır. Hiç
kimse, yasanın ölüm cezası ile cezalandırdığı bir suçtan
ötürü hakkında bir mahkeme tarafından verilen mahkumiyet
hükmünün ardından bu yaptırımın infaz edilmesi dışında,
yaşamından kasıtlı olarak yoksun bırakılmayacaktır.
2. Yaşamdan yoksun bırakma, kesin biçimde gerekli olanın
ötesine geçmeyen kuvvet kullanımı sonucunda ortaya
çıktığında, bu Maddeye aykırı biçimde uygulanmış
sayılmayacaktır:
(a) herhangi bir kimsenin hukuka aykırı şiddete karşı
savunulması;
(b) hukuka uygun bir yakalama/gözaltına alma ya da hukuka
uygun olarak gözaltında tutulan bir kimsenin kaçmasını
önleme;
(c) bir ayaklanma ya da isyanı bastırma amacıyla hukuka
uygun olarak yapılan tasarruf.
Madde 3- İşkence yasağı
Hiç kimse, işkenceye ya da insanlıkdışı yahut aşağılayıcı
muamele ya da cezaya tabi tutulmayacaktır.
Madde 4- Kölelik ve zorla çalıştırma yasağı
1. Hiç kimse, köle ya da kul olarak tutulmayacaktır.
2. Hiç kimseden, zorla ya da zorunlu olarak çalışması
istenmeyecektir.
3. Bu Maddenin amaçları bakımından, "zorla ya da zorunlu
olarak çalışma" terimleri aşağıdaki halleri kapsamayacaktır:
(a) Sözleşme Madde 5 hükümlerine uygun olarak uygulanan
gözaltında tutulma sırasında ya da böyle bir özgürlükten
yoksun bırakılma halinden koşullu olarak salıverilmiş olduğu
sürede kendisinden yerine getirilmesi istenecek olağan
nitelikteki çalışma;
(b) askeri nitelikteki herhangi bir hizmet ya da, askeri
hizmetleri vicdani ret temelinde yerine getirmemenin
tanınmış bulunduğu ülkelerde zorunlu askerlik hizmeti yerine
öngörülen bir başka hizmet;
(c) topluluğun yaşamını ya da refahını tehdit eden
olağanüstü bir durum ya da doğal afet hallerinde istenecek
olan herhangi bir hizmet;
(d) olağan medeni/yurttaşlık yükümlülüklerinin bir parçasını
oluşturan nitelikteki herhangi bir çalışma ya da hizmet.
Madde 5- Özgürlük ve güvenlik hakkı
1. Herkes kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkına sahiptir. Hiç
kimse, aşağıdaki haller dışında ve yasayla öngörülen bir
usule uygun olması durumu hariç özgürlüğünden yoksun
bırakılmayacaktır.
(a) bir kimsenin, yetkili bir mahkeme tarafından verilen bir
mahkumiyet kararından sonra, hukuka uygun olarak
alıkonması/tutulması;
(b) bir kimsenin, bir mahkemenin hukuka uyun olarak verdiği
bir karara uyulmamasından ötürü ya da yasa tarafından
öngörülen herhangi bir yükümlülüğün yerine getirilmesini
sağlamak üzere, hukuka uygun olarak yakalanması/(gözaltına
alınması) ya da gözaltında/(tutuklu olarak) tutulması;
(c) bir kimsenin, bir suç işlediği hususunda makul bir kuşku
bulunması üzerine ya da bir suç işlenmesini yahut suç
işledikten sonra kaçmasını önlemek için makul olarak gerekli
bulunduğu düşünülen hallerde, o kişiyi yetkili yasal makam
önüne çıkartmak amacıyla, hukuka uygun olarak gözaltına
alınması/(yakalanması) ya da gözaltında/(tutuklu olarak)
tutulması;
(d) bir küçüğün eğitiminin izlenmesi/gözetimi amacıyla
verilen hukuka uygun bir emirle/kararla gözetim altında
tutulması ya da yetkili yasal mercii önüne çıkarılması
amacıyla hukuka uygun olarak alıkonması; (e) bulaşıcı
hastalıkların yayılmasının önlenmesi amacıyla bu tür
hastalık taşıyan kişilerin, akıl hastası olanların,
alkoliklerin ya da uyuşturucu bağımlısı olanların yahut
serserilerin hukuka uygun olarak alıkonması;
(f) bir kişi hakkında bir ülkeye izinsiz şekilde girmesini
önlemek üzere ya da sınırdışı etmek yahut geri vermek
amacıyla bir işlem yapılması halinde, bu kişinin hukuka
uygun olarak gözaltına alınması/(yakalanması) ya da
alıkonması;
2. Gözaltına alınan bir kişi, derhal, gözaltına alınmasının
nedenleri ve kendisine isnat edilen suçlar hakkında,
anladığı dilde olacak şekilde bilgilendirilecektir.
3. Bu Madde paragraf 1/c hükümleri uyarınca gözaltına alınan
ya da gözaltında/(tutuklu olarak) alıkonan herkes, derhal,
bir yargıcın ya da yasa tarafından kendisine yargısal
yetkiler kullanma erki verilen bir başka görevlinin önüne
çıkartılacaktır ve bu kişi makul süre içinde yargılanma ya
da yargılaması sürerken salıverilme hakkına sahip olacaktır.
Salıverme, bu kişinin duruşmada hazır bulunmasını güvence
altına alan koşullara bağlanabilir.
4. Gözaltına alınma ya da gözaltında/(tutuklu olarak)
alıkonma yoluyla özgürlüğünden yoksun bırakılan herkes,
alıkonmasının hukuka uygunluğu hakkında ve bu alıkoyma
hukuka aykırı ise salıverilmesi hususunda hızla karar
verebilecek bir mahkemede dava açmak hakkına sahip
olacaktır.
5. Bu Maddenin hükümlerine aykırı olarak gözaltına alınmanın
ya da gözaltında/(tutuklu olarak) alıkonmanın mağduru olan
her kişi, icra edilebilir bir tazminat alma hakkına sahip
olacaktır.
Madde 6- Adil yargılanma hakkı
1. Medeni hak ve yükümlülüklerinin ya da kendisine isnat
edilen herhangi bir suçun belirlenmesinde, herkes, yasayla
kurulmuş bağımsız ve tarafsız bir yargı yeri tarafından,
makul süre içerisinde, adil yargılanma ve aleni duruşma
hakkına sahiptir. Hüküm aleni olarak açıklanır; ancak basın
ve kamu duruşmanın tamamından ya da bir kısmından, bir
demokratik toplumda, ahlak, kamu düzeni yahut milli güvenlik
yararına, gençlerin çıkarlarının ya da tarafların özel
yaşamının korunmasının bunu gerektirmesi hallerinde, ya da
aleniyetin, adaletin gereklerine zarar verebileceği özel
koşullar bulunması halinde, mahkemenin görüşüne göre kesin
biçimde gerekli olduğu ölçüde, çıkartılabilir.
2. Bir suç isnat edilen herkes, hukuka uygun olarak
suçluluğu kanıtlanana dek masum sayılacaktır.
3.Bir suç isnat edilen herkes, en azından aşağıdaki haklara
sahiptir:
(a) kendisine yöneltilen suçlamanın mahiyeti ve nedeni
hakkında, derhal, anlayabileceği dilde ve ayrıntılı olarak
bilgilendirilmiş olmak;
(b) savunmasını hazırlamak için yeterli zamana ve olanaklara
sahip olmak;
(c) bizzat ya da kendi seçtiği bir yasal
yardımcı/(savunmanı) yoluyla savunmasını yapmak ya da, yasal
yardım almak için yeterli ödeme gücüne sahip değil ise, bu
yardımın, adaletin yararının gerektirmesi halinde, kendisine
ücretsiz olarak sağlanması;
(d) aleyhine olan tanıkları sorguya çekmek ya da çektirmek
ve kendi lehine olan tanıkların, aleyhine olan tanıklarla
aynı koşullar çerçevesinde, hazır bulunmalarını ve
sorgulanmalarını sağlamak;
(e) mahkemede kullanılan dili anlamıyor ya da konuşamıyor
ise, bir çevirmenin yardımından ücretsiz olarak yararlanmak.
Madde 7- Yasaya dayanmayan ceza verilmezlik
1. Hiç kimse, işlendiği zaman ulusal ve uluslararası hukuk
çerçevesinde bir suç oluşturmayan herhangi bir eylem ya da
ihmalden ötürü suçlu bulunmayacaktır. Hiç kimseye, suç
işlediği zaman verilebilecek olan cezadan daha ağır bir ceza
verilmeyecektir.
2. Bu Madde, işlendiği zaman, uygar uluslar tarafından
tanınmış hukukun genel ilkeleri uyarınca suç sayılan
herhangi bir eylemden ya da ihmalden ötürü herhangi bir
kişinin yargılanmasına ve cezalandırılmasına engel
olmayacaktır.
Madde 8- Özel yaşama ve aile yaşamına saygı hakkı
1.Herkes, özel yaşamına ve aile yaşamına, konutuna ve
haberleşmesine saygı gösterilmesi hakkına sahiptir.
2. Bu hakkın kullanılmasına bir kamu makamı tarafından,
ulusal güvenliğin, kamu emniyetinin ya da ülkenin ekonomik
refahının yararı, suçun ya da düzensizliğin önlenmesi,
sağlığın ya da ahlakın korunması için, yahut başkalarının
haklarının ve özgürlüklerinin korunması için, hukuka uygun
olarak yapılan ve bir demokratik toplumda gerekli bulunanlar
hariç, hiçbir müdahale olmayacaktır.
Madde 9 - Düşünce, vicdan ve din özgürlüğü
1. Herkes, düşünce, vicdan ve din özgürlüğü hakkına
sahiptir; bu hak, dinini ya da inancını değiştirme
özgürlüğünü ve ister tek başına isterse de başkalarıyla
birlikte topluluk içinde, aleni ya da gizli olarak, ibadet
etmek, öğretmek, uygulamak ve bunlara uymak şeklinde dinini
ya da inancını açıklama özgürlüğünü içerir.
2. Bir kimsenin dinini ya da inancını açıklama özgürlüğü
ancak, kamu emniyeti yararı, kamu düzeninin, sağlığın ya da
ahlakın korunması için, yahut başkalarının haklarının ve
özgürlüklerinin korunması için, hukukun öngördüğü ve bir
demokratik toplumda gerekli olan sınırlamalara tabi
tutulacaktır.
Madde 10 - İfade özgürlüğü
1. Herkes ifade özgürlüğü hakkına sahiptir. Bu hak, kamu
makamları tarafından müdahale olmaksızın ve ulusal sınırlar
dikkate alınmaksızın, görüşlere sahip olma ve bilgi ve
düşünceleri edinme ve bunları yayma özgürlüğünü içerecektir.
Bu Madde, Devletlerin, radyo televizyon ya da sinema
işletmeciliğinin izne/ruhsata bağlanması isteminde
bulunmalarını engellemeyecektir.
2. Bu özgürlüklerin kullanımı, ödevler ve sorumluluklar ile
yürütüleceğinden, ulusal güvenliğin, ülke bütünlüğünün ya da
kamu emniyetinin yararı, düzensizliğin ya da suçun önlenmesi
için, sağlığın ya da ahlakın korunması için, başkalarının
şöhret ve haklarının korunması için, gizli bilginin
edinilerek açığa çıkmasının önlenmesi için, yahut yargılama
organlarının yetke ve tarafsızlığının muhafaza edilmesi
için, hukukun öngördüğü ve demokratik bir toplumda gerekli
bulunan türdeki formalitelere, koşullara, kayıtlamalara ya
da cezalara tabi tutulabilir.
Madde 11- Toplanma ve örgütlenme özgürlüğü
1. Herkes, barışçıl nitelikli toplanma özgürlüğü ve
çıkarlarını korumak için sendika kurma ve sendikaya girme
hakkı dahil, başkalarıyla birlikte örgütlenme özgürlüğü
hakkına sahiptir.
2. Bu hakların kullanımına, ulusal güvenliğin ya da kamu
emniyetinin yararı, düzensizliğin ya da suçun önlenmesi
için, sağlığın ya da ahlakın korunması için yahut
başkalarının haklarının ve özgürlüklerinin korunması için,
hukukun öngördüğü ve bir demokratik toplumda gerekli
olanlardan başka hiçbir kayıtlama getirilmeyecektir. Bu
Madde, silahlı kuvvetler, polis örgütü ya da Devlet idaresi
mensupları tarafından bu hakların kullanılmasına hukuka
uygun kayıtlamalar getirilmesini engellemeyecektir.
Madde 12- Evlenme hakkı
Evlenme yaşına gelen erkekler ve kadınlar, bu hakkın
kullanımını düzenleyen ulusal yasalara uygun olarak,
evlenmek ve bir aile kurmak hakkına sahiptir.
Madde 13- Etkin hukuksal başvuru yollarına hak
Bu Sözleşmede düzenlenen hakları ve özgürlükleri ihlal
edilen herkes, ihlalin bir resmi sıfatla tasarrufta bulunan
kişiler tarafından gerçekleştirilmiş olması dikkate
alınmaksızın, ulusal bir makam önünde etkili bir hukuk
yoluna başvurma hakkına sahip olacaktır.
Madde 14 - Ayrımcılık yasağı
Bu Sözleşmede düzenlenen haklardan ve özgürlüklerden
yararlanma, cinsiyet, ırk, renk, dil, din, siyasal ya da
başka görüş, ulusal ya da toplumsal köken, bir ulusal
azınlığa mensup olma, mülkiyet, doğum ya da diğer statüler
gibi herhangi bir temelde ayrımcılık yapılmaksızın, güvence
altına alınacaktır.
Madde 15 - Olağanüstü durumlarda sapma
1. Savaş ya da ulusun yaşamını tehdit eden diğer kamusal
tehlike zamanında, herhangi bir Yüksek Sözleşmeci Taraf, bu
Sözleşme çerçevesindeki yükümlülüklerden sapma teşkil eden
önlemleri, bunların kesin biçimde durumun gerektirdiği
ölçüde ve uluslararası hukuktan doğan diğer yükümlülüklere
aykırı olmayacak türde önlemler olması koşuluyla, alabilir.
2. Bu hüküm çerçevesinde, savaşta hukuka uygun tasarruflar
sonucu gerçekleşen ölümler hariç, Madde 2'den, ya da Madde
3'den, Madde 42 paragraf 1'den ve Madde 7'den hiçbir sapma
yapılmayacaktır.
3. Sapma yapmaya ilişkin bu hakkını kullanan herhangi bir
Yüksek Sözleşmeci Taraf, almış bulunduğu önlemler ve
bunların gerekçeleri konularında Avrupa Konseyi Genel
Sekreteri'ni tam olarak bilgilendirecektir. Yüksek
Sözleşmeci Taraf ayrıca, bu tür önlemlerin yürürlüğünün sona
erdiği ve Sözleşme hükümlerinin yeniden tamamen uygulamaya
konduğu tarih hakkında da Avrupa Konseyi Genel Sekreteri'ni
bilgilendirecektir.
Madde 16- Yabancıların siyasal faaliyetleri üzerinde
kayıtlamalar
10., 11. ve 14. Maddelerdeki hiçbir hüküm, Yüksek Sözleşmeci
Tarafların, yabancıların siyasal faaliyetleri üzerine
kayıtlamalar getirmelerine engel teşkil eder
sayılmayacaktır.
Madde 17 - Hakların kötüye kullanımı yasağı
Bu Sözleşmenin hiçbir hükmü, herhangi bir Devlete, gruba ya
da kişiye, bu Sözleşmede düzenlenen herhangi bir hakkı ve
özgürlüğü tahrip etmeye yahut bu Sözleşmede öngörülenden
daha geniş kapsamlı sınırlamalar getirilmesini amaçlayan
herhangi bir faaliyette bulunmaya ya da eylemi/tasarrufu
gerçekleştirmeye yönelik herhangi bir hak sağlar olarak
yorumlanamaz.
Madde 18 - Haklar üzerindeki kayıtlamaların kullanımının
sınırlanması
Bu Sözleşme çerçevesinde söz konusu haklara ve özgürlüklere
getirilmesine izin verilen kayıtlamalar, öngörüldüklerinden
başka herhangi bir amaçla uygulanmayacaktır.
BÖLÜM II
AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ
Madde 19- Mahkemenin kuruluşu
Yüksek Sözleşmeci Taraflarca bu Sözleşme ve onun
protokolleri ile üstlenilen sözverimlere/(taahhütlere)
uyulmasının temini için, bundan böyle "Mahkeme" olarak
anılan bir Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kurulacaktır.
Mahkeme süreklilik esasına göre çalışacaktır.
Madde 20 - Yargıçların sayısı
Mahkeme, Yüksek Sözleşmeci Tarafların sayısına eşit sayıda
yargıçtan oluşacaktır.
Madde 21 - Görev alma ölçütleri
1. Yargıçlar, üstün ahlaki nitelikte ve, ya yüksek yargısal
bir göreve atanabilmek için aranan niteliklere sahip ya da
yetkinliği tanınan hukukçular olmalıdır.
2. Yargıçlar Mahkemede kişisel sıfatlarıyla yer
alacaklardır.
3. Yargıçlar görevleri süresince, bağımsızlıklarıyla,
tarafsızlıklarıyla ya da sürekli bir görevin gerekleriyle
bağdaşmayan herhangi bir faaliyetle meşgul olamazlar; bu
paragrafın uygulanmasından doğan bütün sorunlar Mahkeme
tarafından karara bağlanacaktır.
Madde 22 - Yargıçların seçimi
1. Yargıçlar, Yüksek Sözleşmeci Tarafça gösterilen üç adaylı
bir listeden, her bir Yüksek Sözleşmeci Taraf için,
Parlamenterler Meclisi tarafından oy çokluğu ile
seçilecektir.
2. Aynı usul, yeni Sözleşmeci Tarafların Sözleşmeye
katılması halinde ve herhangi bir nedenle boşalan Mahkeme
üyeliklerini tamamlamak üzere izlenecektir.
Madde 23 - Görev süreleri
1. Yargıçlar altı yıllık bir süre için seçileceklerdir.
Bunlar yeniden seçilebilirler. Bununla birlikte, ilk seçimde
seçilen yargıçlardan yarısının görev süresi, üç yılın
bitiminde sona erecektir.
2. İlk üç yıllık dönemin sonunda görev süreleri bitecek olan
yargıçlar, seçilmelerinin hemen ardından, Avrupa Konseyi
Genel Sekreteri tarafından kura yoluyla saptanacaktır.
3. Yargıçların yarasının görev süresinin her üç yılda bir
mümkün olduğu ölçüde yenilenmesini sağlamak için,
Parlamenterler Meclisi, herhangi bir müteakip seçime
geçmeden önce, seçilecek olan bir ya da daha çok yargıcın
görev süresinin yahut sürelerinin, dokuz yıldan çok ve üç
yıldan az olamamak koşuluyla, altı yıldan başka bir süre
olmasına karar verebilir.
4. Birden çok üyenin görev süresi söz konusu olduğu ve
Parlamenterler Meclisi'nin yukarıdaki paragrafı uyguladığı
durumlarda, görev sürelerinin dağlımı, Avrupa Konseyi Genel
Sekreteri tarafından seçimden hemen sonra yapılacak kura
yoluyla gerçekleştirilecektir.
5. Görev süresi sona ermemiş bir yargıcın yerini almak üzere
seçilen bir yargıç, yerine seçildiği yargıcın süresinin
kalan kısmı için görev alacaktır.
6. Yargıçların görev süreleri, 70 yaşına ulaştıklarında sona
erecektir.
7. Yargıçlar, yerine yenileri geçene dek görevde
kalacaklardır. Bununla birlikte, yargıçlar, halihazırda
incelemeleri altında olan vakaları ele almayı
sürdüreceklerdir.
Madde 24- Görevden alma
Hiçbir yargıç, gerekli koşulları taşımadığına diğer
yargıçların üçte ikisi tarafından karar verilmedikçe,
görevinden alınamaz.
Madde 25 - Kalem ve adli sekreterler
Mahkemenin, faaliyetleri ve örgütlenmesi Mahkeme kuralları
ile düzenlenecek bir Kalemi olacaktır. Mahkemeye adli
sekreterler tarafından yardımcı olunacaktır.
Madde 26- Mahkeme Genel Kurulu
Mahkeme Genel Kurulu,
(a) üç yıl için, Başkanını ve bir ya da iki Başkan
Yardımcısını seçecektir; bunlar yeniden seçilebilirler;
(b) belirli bir süre için oluşturulan Daireler kuracaktır;
(c) Mahkemenin Dairelerinin Başkanlarını seçecektir; bunlar
yeniden seçilebilir;
(d) Mahkeme kurallarını kabul edecektir; ve
(e) Katibi ve bir ya da daha çok Katip Yardımcılarını
seçecektir.
Madde 27 -Komiteler, Daireler ve Büyük Daire
1. Mahkeme, önüne getirilen vakaları değerlendirirken, üç
yargıçtan oluşan komiteler, yedi yargıçtan oluşan Daireler
ve on yedi yargıçtan oluşan Büyük Daire halinde
toplanacaktır. Mahkemenin Daireleri, belirli süreler için
komiteler kuracaktır.
2. İlgili Taraf Devlet namına seçilen yargıç ya da, böyle
birisi yoksa yahut bu yargıç yer alamıyor ise, bu Devletin
seçtiği bir kişi, Dairenin ve Büyük Dairenin resen/(ex
officio) bir üyesi olarak yargıç sıfatıyla yer alacaktır.
3. Büyük Daire, Mahkeme Başkanını, Başkan Yardımcılarını,
Dairelerin Başkanlarını ve Mahkeme kuralları uyarınca
seçilen diğer yargıçları da kapsayacaktır. Bir vaka Madde 43
çerçevesinde Büyük Daireye götürüldüğü zaman, hükmü veren
Daireden hiçbir yargıç, o Dairenin Başkanı ve ilgili Taraf
Devlet için yer almış olan yargıç hariç, Büyük Dairede yer
alamaz.
Madde 28 - Komiteler tarafından yapılan kabuledilemezlik
açıklamaları
Bir komite, daha ileri inceleme yapmaksızın böyle bir karar
alınabildiği yerde, Madde 34 çerçevesinde sunulmuş bir
bireysel başvuruyu, oybirliğiyle, kabuledilemez olarak
açıklayabilir ya da vakalar listesinden çıkartabilir.
Madde 29 -Daireler tarafından verilen kabuledilebilirlik ve
davanın esası hakkındaki kararlar
1. Madde 28 çerçevesinde bir karar alınamadıysa, bir Daire,
Madde 34 çerçevesinde sunulmuş olan bireysel başvuruların
kabuledilebilirliği ve esası üzerinde karar verecektir.
2. Bir Daire, madde 33 çerçevesinde sunulmuş Devletlerarası
başvuruların kabuledilebilirliği ve esası üzerinde karar
verecektir.
3. Mahkeme, istisnai hallerde aksine karar almadıkça,
kabuledilebilirlik hakkındaki karar ayrı olarak
verilecektir.
Madde 30 - Yargılama yetkisinin Büyük Daireye bırakılması
Bir Dairenin önünde görülmekte olan bir vaka Sözleşmenin ya
da onun Protokollerinin yorumlanmasına ilişkin ciddi bir
sorun doğurduğu ya da önünde bulunan bir sorunun çözümü
Mahkeme tarafından daha önce verilen bir hükümle uyuşmayacak
bir sonuç yarattığı hallerde, Daire, vakanın taraflarından
herhangi biri itiraz etmedikçe, hükmünü vermeden önce
herhangi bir anda, yargılama yetkisini Büyük Daire lehine
bırakabilir.
Madde 31 - Büyük Dairenin yetkileri
Büyük Daire,
(a) Madde 33 ya da Madde 34 çerçevesinde sunulan
başvuruları, bir Daire yargılama yetkisini Madde 30
çerçevesinde bıraktığı zaman ya da bir vaka Madde 43
çerçevesinde önüne getirildiği zaman, karara bağlayacaktır;
ve
(b) Madde 47 çerçevesinde sunulan tavsiye görüşü istemlerini
değerlendirecektir.
Madde 32 - Mahkemenin yargılama yetkisi
1. Mahkemenin yargılama yetkisi, Sözleşme ve onun
Protokollerinin yorumlanması ve uygulanmasına ilişkin olup
Madde 33, Madde 34 ve Madde 47'de öngörüldüğü biçimde
kendisine gönderilen tüm meseleleri kapsayacaktır.
2. Mahkemenin yargı yetkisinin olup olmadığına ilişkin
uzlaşmazlık halinde, Mahkeme bu hususta karar verecektir.
Madde 33 - Devletlerarası davalar
Herhangi bir Yüksek Sözleşmeci Taraf, Sözleşme ve onun
Protokollerindeki hükümlerin başka bir Yüksek Sözleşmeci
Tarafça ihlal edildiğine ilişkin herhangi bir savı Mahkeme
önüne götürebilir.
Madde 34- Bireysel Başvurular
Mahkeme, Sözleşme ya da onun Protokollerinde düzenlenen
hakların Yüksek Sözleşmeci Taraflardan birisince ihlal
edilmesinin mağduru olduğunu iddia eden herhangi bir
kişiden, hükümet-dışı örgütten ya da birey grubundan gelen
başvuruları kabul edebilir. Yüksek Sözleşmeci Taraflar, bu
hakkın etkin biçiminde kullanımını herhangi bir biçimde
engellememeyi üstlenirler.
Madde 35- Kabuledilebilirlik ölçütleri
1. Mahkeme bir meseleyi sadece, uluslararası hukukun genelde
tanınan kuralları uyarınca, tüm iç hukuk yolları
tüketildikten sonra, ve nihai kararın alındığı tarihten
itibaren altı ay içinde ele alabilir.
2. Mahkeme, Madde 34 çerçevesinde sunulan herhangi bir
bireysel başvuruyu aşağıdaki hallerde ele almayacaktır:
(a) İsimsiz olan; ya da
(b) Mahkeme taraflarından evvelce incelenmiş ya da başkaca
bir uluslararası soruşturma ya da çözüme kavuşturma usulüne
sunulmuş bulunan bir meseleyle esası bakımından aynı olan ve
ilintili yeni bilgi içermeyen.
3. Mahkeme, Madde 34 çerçevesinde sunulan herhangi bir
bireysel başvuru hakkında, Sözleşme ve onun
Protokollerindeki hükümler ile bağdaşmaz, açıkça temelsiz ya
da başvuru hakkının bir kötüye kullanımı olduğu
değerlendirmesini yaptığında, kabuledilemez olduğunu
açıklayacaktır.
4. Mahkeme, bu Madde çerçevesinde kabuledilemez olarak
değerlendirdiği bir başvuruyu reddedecektir. Mahkeme bunu,
yargılama işlemlerinin/sürecinin herhangi bir aşamasında
yapabilir.
Madde 36 - Üçüncü tarafın müdahalesi
1. Bir Dairenin ya da Büyük Dairenin önündeki tüm vakalarda,
vatandaşlarından birisi bir başvurucu durumunda bulunan bir
Yüksek Sözleşmeci Taraf, yazılı yorumlarını sunma ve
duruşmalarda yer alma hakkına sahip olacaktır.
2. Mahkeme Başkanı, adaletin uygun biçimde yerine
getirilmesi yararı için, yargılama sürecinde taraf olmayan
bir Yüksek Sözleşmeci Tarafı ya da başvurucu dışında ilgili
herhangi bir kimseyi, yazılı yorumlarını sunmaya ve
duruşmalarda yer almaya davet edebilir.
Madde 37- Başvuruları listeden çıkartma
1. Mahkeme, bir başvuruyu, yargılama sürecinin herhangi bir
aşamasında, koşulların aşağıdaki sonuçlardan birine yol
açması durumunda, vaka listesinden çıkartmaya karar
verebilir:
(a) başvurucunun kendi başvurusunu izlemek niyetinde
olmaması; ya da
(b) meselenin çözüme bağlanmış olması; ya da
(c) başvuruyu incelemeyi sürdürmenin daha fazla haklı
kılınamadığını gösteren, Mahkeme tarafından belirlenen
herhangi başka bir nedenin bulunması. Bununla birlikte,
Sözleşmede ve onun Protokollerinde tanımlandığı üzere insan
haklarına saygı gösterilmesi için gerektiriyorsa, Mahkeme
bir başvuruyu incelemeyi sürdürecektir.
2. Mehkeme, koşulların bu tür bir işlemi haklı kıldığını
değerlendirirse, bir başvurunun vakalar listesinde yeniden
yer almasına karar verebilir.
Madde 38- Vakanın incelenmesi ve dostça çözüm süreci
1. Mahkeme, başvurunun kabuledilebilir olduğunu açıklarsa,
(a) tarafların temsilcileriyle birlikte vakanın
incelenmesini sürdürecektir, ve gereksinim varsa, ilgili
Devletlerin etkin biçimde yürütülmesi için gerekli tüm
olanaklarını sağlayacağı bir soruşturmayı üstlenecektir;
(b) Sözleşme ve onun Protokollerinde tanımlandığı üzere
insan haklarına saygı gösterilmesi temelinde, meselenin bir
dostça çözüme kavuşturulması amacıyla, ilgili tarafların
hizmetine kendisini amade kılacaktır.
2. Paragraf 1.b çerçevesinde yürütülen yargılama
işlemleri/süreci gizli tutulacaktır.
Madde 39- Dostça çözüme ulaşılması
Bir dostça çözüm gerçekleştirilirse, Mahkeme, olguların ve
ulaşılan sonucun belirtildiği bir özetle sınırlandırılacak
olan bir karar ile vakayı listesinden çıkartacaktır.
Madde 40- Duruşmaların aleniliği ve belgelere ulaşma
1. Mahkeme, istisnai hallerde aksine karar vermedikçe,
duruşmalar aleni olacaktır.
2. Mahkemenin Başkanı aksine karar vermedikçe, Kaleme depo
edilen belgeler kamu bakımından ulaşılabilir/edinilebilir
olacaktır.
Madde 41 - Hakkaniyete uygun tatmin
Sözleşme ya da onun Protokollerinin bir ihlali bulunduğunu
bulgularsa, ve ilgili Yüksek Sözleşmeci Tarafın iç hukuku
ancak kısmi bir giderime elveriyorsa, Mahkeme, gerekli
olduğunda, zarar gören tarafın hakkaniyete uygun biçimde
tatmin edilmesini temin edecektir.
Madde 42 - Dairelerin hükümleri
Dairelerin hükümleri, Madde 44, paragraf 2 hükümleri
uyarınca nihai/kesin olacaktır.
Madde 43- Büyük Daireye gönderme
1. Dairenin hükmünü vermesi tarihinden itibaren üç ay
içerisinde, taraflardan herhangi birisi, istisnai
durumlarda, vakanın Büyük Daireye gönderilmesini
isteyebilir.
2. Vaka, Sözleşmenin ve onun Protokollerinin yorumlanmasını
ya da uygulanmasını etkileyen bir ciddi sorun, ya da genel
önemi bulunan bir ciddi mesele doğuruyorsa, Büyük Dairenin
beş yargıçtan oluşan bir heyeti, bu istemi kabul edecektir.
3. Bu heyet söz konusu istemi kabil ederse, Büyük Daire bir
hüküm vermek yoluyla vakayı karara bağlayacaktır.
Madde 44 - Kesin/Nihai hükümler
1. Büyük Dairenin hükmü kesindir/nihaidir.
2. Bir Dairenin hükmü aşağıdaki hallerde kesin/nihai
olacaktır:
(a) taraflar, vakanın Büyük Daireye gönderilmesi isteminde
bulunmayacaklarını açıkladıkları zaman; ya da
(b) vakanın Büyük Daireye gönderilmesi isteminde
bulunulmamış ise, hüküm tarihinden üç ay sonra;
(c) Büyük Dairenin heyeti Madde 43 çerçevesinde gönderilen
istemi reddettiği zaman.
3.Kesin/nihai hüküm yayımlanacaktır.
Madde 45- Hükümlerin ve kararların gerekçeli olması
1. Başvuruların kabuledilebilir ya da kabuledilemez olduğunu
açıklayan kararların yanı sıra, verilen hükümler için de
gerekçeler gösterilecektir.
2. Bir hüküm tamamen ya da kısmen, yargıçların oybirliğini
yansıtmıyorsa, herhangi bir yargıcın bir ayrık görüş verme
hakkı olacaktır.
Madde 46 - Hükümlerin bağlayıcılığı ve icrası
1. Yüksek Sözleşmeci Taraflar, tarafı bulundukları herhangi
bir vakada Mahkemenin kesin/nihai hükmü ile bağlı olmayı
üstlenirler.
2. Mahkemenin kesin/nihai hükmü, bunun icrasını denetleyecek
olan Bakanlar Komitesi'ne iletilecektir.
Madde 47- Tavsiye görüşleri
1. Mahkeme, Bakanlar Komitesi'nin istemi üzerine,
Sözleşmenin ve onun Protokollerinin yorumlanmasına ilişkin
hukuksal sorunlar hakkında tavsiye görüşü verebilir.
2. Bu tür görüşler, Sözleşme Bölüm I'de ve onun
Protokollerinde tanımlanan hakların ya da özgürlüklerin
içeriği ya da kapsamına ilişkin herhangi bir sorunu, yahut
Sözleşme uyarınca açılmış/başlatılmış herhangi bir yargılama
işleminin sunucu olarak Mahkemenin ya da Bakanlar
Komitesi'nin değerlendirmek durumunda olduğu başka herhangi
bir sorunu, ele alamayacaktır.
3. Bakanlar Komitesi'nin, Mahkemeden bir tavsiye görüşü
isteminde bulunması kararları, Komitede yer alma hakkına
sahip temsilcilerin bir çoğunluk oyunu gerektirecektir.
Madde 48- Mahkemenin tavsiye görüşü verme yetkisi
Mahkeme, Bakanlar Komitesi tarafından sunulan bir tavsiye
görüşü isteminin, Madde 47'de tanımlanan yetkisi içerisinde
olup olmadığına karar verecektir.
Madde 49- Tavsiye görüşlerinin gerekçeli olması
1. Mahkemenin tavsiye görüşleri için gerekçeler
gösterilecektir.
2. Bir tavsiye görüşünün bütünü ya da bir bölümü yargıçların
oybirliği ile aldıkları görüşü yansıtmıyorsa, herhangi bir
yargıcın bir ayrık görüş verme hakkı olacaktır.
3. Mahkemenin verdiği tavsiye görüşleri Bakanlar Komitesi'ne
iletilecektir.
Madde 50- Mahkemenin giderleri
Mahkemenin giderleri, Avrupa Konseyi tarafından
karşılanacaktır.
Madde 51- Yargıçların ayrıcalık ve bağışıklıkları
Yargıçlar, görevlerinin ifası sırasında, Avrupa Konseyi
Statüsü Madde 40'ta ve bu çerçevede yapılan anlaşmalarda
belirtilen ayrıcalıklara ve bağışıklıklara hak sahibi
olacaklardır.
BÖLÜM III
ÇEŞİTLİ HÜKÜMLER
Madde 52- Genel Sekreter tarafından yapılan soruşturmalar
Herhangi bir Yüksek Sözleşmeci Taraf, Avrupa Konseyi Genel
Sekreteri'nden gelen bir istemi alması üzerine, kendi iç
hukukunun bu Sözleşmenin herhangi bir hükmüne nasıl bir
etkin işlerlik sağladığına ilişkin olarak açıklama
getirecektir.
Madde 53- Mevcut insan haklarının korunması
Bu Sözleşmenin hiçbir hükmü, herhangi bir Yüksek Sözleşmeci
Tarafın yasaları ya da bu Devletin taraf olduğu herhangi bir
başka anlaşma çerçevesinde güvence altına alınmış olan insan
haklarını ve temel özgürlükleri sınırlar ya da aykırı
düşülmesine/(sapmaya) yol açar şekilde yorumlanmayacaktır.
Madde 54- Bakanlar Komitesi'nin yetkileri
Bu Sözleşmenin hiçbir hükmü, Avrupa Konseyi Statüsü ile
Bakanlar Komitesi'ne tanınan yetkilere halel
getirmeyecektir.
Madde 55- Diğer uyuşmazlık çözüm yollarının dışlanması
Yüksek Sözleşmeci Taraflar, özel anlaşma yapılması hali
istisna, bu Sözleşmenin yorumlanmasından ya da
uygulanmasından doğan bir uzlaşmazlığı, bu Sözleşmede
öngörülenden başka bir çözüm usulüne dilekçe vermek yoluyla
sunmak amacıyla aralarında yürürlükte bulunan andlaşmalar,
sözleşmeler ya da bildirilerden yararlanmamak hususunda
anlaşmışlardır.
Madde 56- Yer bakımından uygulama
1. Herhangi bir Devlet, Sözleşmeyi onaylama zamanında ya da
bundan sonraki herhangi bir zamanda Avrupa Konseyi Genel
Sekreteri'ne ulaştıracağı bir bildirimle, bu Madde, paragraf
4'e tabi olarak, uluslararası ilişkilerinden sorumlu
bulunduğu ülkelerin hepsinin ya da bazılarının, bu
Sözleşmenin kapsamına gireceğini açıklayabilir.
2. Sözleşme, bildirimde adı geçen ülke ya da ülkelerde,
Avrupa Konseyi Genel Sekreteri'nin bu bildirimi almasından
sonraki otuzuncu günde yürürlüğe girecektir.
3. Bu Sözleşmenin hükümleri bu tür ülkelerde, yerel
gerekler, her yönüyle göz önünde tutularak uygulanacaktır.
4. Bu Madde paragraf 1 uyarınca, bir beyanda bulunmuş olan
herhangi bir Devlet, bunun ardından herhangi bir zamanda, bu
beyanın ilişkin bulunduğu bir ya da daha çok ülke
bakımından, Sözleşme Madde 34'te öngörüldüğü biçimde
Mahkemenin bireylerden, hükümet-dışı örgütlerden ya da birey
gruplarından gelecek başvuruları kabul etme yetkisini kabul
ettiğini açıklayabilir.
Madde 57- Çekinceler
1. Herhangi bir Devlet, bu Sözleşmenin imzalanması ya da
onaylama belgesinin depo edilmesi zamanında, Sözleşmenin
belirli bir hükmüne, o esnada ülkesinde yürürlükte olan
herhangi bir yasanın bu hükme uygun bulunmaması ölçüsünde,
bir çekince koyabilir. Bu Madde çerçevesinde genel nitelikli
çekinceler konmasına izin verilmeyecektir.
2. Bu Madde çerçevesinde konulan herhangi bir çekince,
ilgili yasanın bir özet açıklamasını içerecektir.
Madde 58-Fesih
1. Bir Yüksek Sözleşmeci Taraf, bu Sözleşmeyi sadece,
Sözleşmeye taraf olduğu tarihten itibaren beş yıl sona
erdikten sonra ve diğer Yüksek Sözleşmeci Tarafları
bilgilendirecek olan Avrupa Konseyi Genel Sekreteri'ne
gönderilen bir bildirimde yar alan altı aylık ihbar
süresinden sonra, feshedebilir.
2. Böyle bir feshin, ilgili Yüksek Sözleşmeci Tarafın bu
Sözleşme çerçevesindeki yükümlülüklerinden sıyrılmasına bir
etkisi, feshin yürürlüğe girdiği tarihten önce ifa edilmiş
olup Sözleşmeden doğan yükümlülüklerinin bir ihlalini
oluşturmaya elverebilecek herhangi bir tasarrufu bağlamında
söz konusu olmayacaktır.
3. Avrupa Konseyi üyeliği sona eren herhangi bir Yüksek
Sözleşmeci Tarafın, aynı koşullar altında bu Sözleşmenin bir
Tarafı olması hali de sona erecektir.
4. Madde 56 hükümleri çerçevesinde Sözleşmenin kapsayacağı
bildirilen herhangi bir ülke bakımından, bu Sözleşme
yukarıdaki paragrafların hükümleri uyarınca feshedilebilir.
Madde 59- İmza ve onay
1. Bu Sözleşme, Avrupa Konseyi üyelerinin imzasına açık
olacaktır. Bu Sözleşme onaylanacaktır. Onay belgeleri,
Avrupa Konseyi Genel Sekreteri'ne depo edilecektir.
2. Bu Sözleşme, on onaylama belgesinin depo edilmesinden
sonra yürürlüğe girecektir.
3. Bu Sözleşme, sonradan onaylayan bir imzacı Devlet
bakımından, onaylama belgesini depo ettiği tarihte yürürlüğe
girecektir.
4. Avrupa Konseyi Genel Sekreteri, Sözleşmenin yürürlüğe
girişini, onaylayan Yüksek Sözleşmeci Tarafların adlarını,
ve etkisini daha sonra doğuracak olan tüm onay belgelerinin
depo edilmesi işlemlerini, Avrupa Konseyi'nin bütün
üyelerine bildirilecektir.
Avrupa Konseyi'nin arşivlerinde depo edilmek, her iki metin
de eşit olarak geçerli olmak üzere, İngilizce ve Fransızca
bir tek kopya halinde Kasım 1950'nin 4. gününde Roma'da
düzenlenmiştir. Genel Sekreter, onaylı kopyaları her bir
imzacı Devlete iletecektir.
Kaynak: http://www.ihd.org.tr/belge/aihs.html
|
