Türkiye’nin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nde pek çok kez tazminata mahkum edilmesine neden olan bu tarihi soruna çözüm, Başbakan Recep Tayyip Erdoğan’ın azınlık vakıflarının düzenlediği iftara katılmasından hemen önce bulundu. Hükümet tarafından çıkarılan Kanun Hükmünde Kararname’yle 75 yıl önce el konulan veya Hazine adına tescil edilen mal varlıklarının asli sahiplerine iadesinin yolu açıldı.
Resmi Gazete’de yayımlanan düzenlemeyle kamu kurumları adına tescilli olan, azınlık vakıflarına ait mal varlıkları Vakıf Meclisi’nin olumlu görüş bildirmesi sonrası vakıflara devredilecek. Başvuru için de vakıflara 12 ay süre tanındı.
Düzenlemenin bir diğer yönü de azınlık vakıflarına ait olmasına rağmen Hazine, Vakıflar Genel Müdürlüğü ve İl Özel İdaresi adına kaydedilen veya üçüncü şahıslara geçen gayrimenkuller için “rayiç değeri” üzerinden bedellerinin vakıflara ödenecek olması.

Arınç 1410 başvuru olduğunu açıklamıştı

Başbakan Yardımcısı Bülent Arınç, Mart 2010’da yaptığı açıklamada, azınlık vakıflarının 1410 taşınmazın mülkiyeti için başvurduğunu belirterek, şunları söylemişti: “943 başvuruda eksik belge nedeniyle iki aylık ek süre verildi. 35 taşınmaz tapuda başvuruyu yapan vakıf adına kayıtlı olduğundan yapılacak işlem yoktu. 347 taşınmazın da tapuda malik hanesi açık olması nedeniyle talebin reddine karar verildi. Toplam 96 taşınmazın, vakıflar adına tesciline karar verildi. 11 Rum vakfına 68, sekiz Ermeni vakfına 25, iki Musevi vakfına iki, bir Bulgar vakfına bir taşınmaz tescil edildi. Gönül isterdi ki 1410 taşınmazın tamamını kendilerine teslim edelim. Ancak süreç henüz tamamlanmış değil.”

Bakan Davutoğlu: Yapılan jest değil, tarihi bir adımdır

Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu, azınlık vakıflarının mallarının iadesi kararını, “Atılan adım tarihi adımdır, ümit ederiz ki başka ülkelere de örnek olur” diye değerlendirdi. Kosova temaslarının son gününde, gazetecilerin sorusunu değerlendiren Davutoğlu, bu adımların, gazetelerde değerlendirildiği gibi “azınlıklara jest” olmadığını belirterek, “Bu bizim açımızdan eşit vatandaş hukukuna sahip olduğumuz vatandaşlarımızın hukuklarının iadesidir” dedi.

İadesi beklenen mülklerden bazıları

TESEV’in 2009 yılında hazırladığı “Türkiye’de Gayrimüslim Cemaatlerin Vakıf ve Taşınmaz Mülkiyeti Sorunu” başlıklı raporda azınlıklara ait el konulan mülklerden belli başlıları şöyle listelendi:
Ermeni Cemaati’ne ait mülkler
- Gedikpaşa Ermeni Protestan İlkokulu (Okul yıkıldı şu an park olarak kullanılıyor)
- Gedikpaşa Ermeni Protestan Kilisesi’ne ait Kumkapı’da 1 apartman, 2 ev, 1 yemekhane ile 1 oyun yeri.
Tuzla Üççeşme’de Kamp
- Yedikule Surp Pırgiç Ermeni Hastanesi’ne ait; Sarıyer’de 1 arsa, 1 ev ve 4 adet hisseli gayrimenkul, Moda’da 1 bina, Şişli’de 2 adet ev, Beyoğlu’nda 1 ev, Kapalıçarşı’da 1 dükkan, Üsküdar’da 1 ev, Kurtuluş’ta 1 apartman, 1 ev ve 1 depo, Taksim’de 1 bina, Beyoğlu’nda 1 bina, Çamlıca’da 1 ev, Beykoz’da 47 bin 500 metrekarelik bir arazi ile Yedikule’de bir arazi.
- Feriköy Surp Vartanants Kilisesi Vakfı’na ait Şişli’de bir apartman ve bir arsa.
- Kuruçeşme (Yerevman) Surp Harç Kilisesi’ne ait Arnavutköy’de 1 gayrimenkul
- Kumkapı Dışı Surp Harutyun Mektebi Vakfı’na ait Kumkapı’da 1 adet dükkan ile Kadıköy’de 1 adet daire.
- Kumkapı Meryemana Kilisesi’ne ait Eminönü’nde bir ev.
- Yeniköy Küd Dıpo Surp Astvadzadzin Ermeni Kilisesi’ne ait İstinye’de bir arsa.
- Feriköy Surp Vartanants Kilisesi Vakfı’na ait Şişli’de bir apartman, bir arsa.
Bomonti Mıhitaryan Okulu
- Vahram Karabet Madat’ın sahip olduğu Şişli’de 2 dükkan ve 1 adet daire.
Rum Cemaati’nin mülkleri
TESEV’in raporunda Rum Ortodoks Cemaati’ne mensup 81 adet vakfa ait bine yakın taşınmaza el konulduğu belirtiliyor. Listedeki taşınmazlardan bazıları şöyle:
- Balıklı Rum Hastanesi Vakfı’na ait Beyoğlu, Şişli, Eminönü, Beşiktaş, Üsküdar, Fatih, Kadıköy ve Adalar’da bulunan; 157 ev, 26 bahçeli ev, 21 apartman, 3 bina, 6 daire, 66 dükkân, 2 iş hanı, 1 çivi fabrikası, 1 gazoz fabrikası, 2 otel, 1 toplantı salonu, 1 gece kulübü, 1 pavyon, 2 gazino, 2 depo, 1 atölye, 26 arsa, 1 tarla, 2 bağ, 2 bostan, 1 bahçe, 3 mezarlık.
- Fener Rum Patrikhanesi Aya Yorgi Kilisesi Vakfı’na ait Heybeliada’da su deposu ve ahşap depo, 1 bahçeli ahşap ev, Fatih’te 1 arsa ve kârgir ev, Eminönü’nde bir hanenin 1/4 hissesi, Beyoğlu’nda konsolosluk binası.
-Fener Rum Mektebi Kebiri Vakfı’na ait Kadıköy Göztepe Mahallesi’nde 19 arsa; Kadıköy Osmanağa Mahallesi’nde 2 arsa, 2 dükkân, 1 ev; Bakırköy’de 1 bina; Eyüp Hamam Muhittin Mahallesi’nde 1 ev; Göztepe Ege’de 2 arsa.
- Ayvansaray Aya Dimitri ve Aya Vlaherna Kiliseleri ve Mektebi Vakfı’na ait Fatih’te 2’si bahçeli 3 ev; Fatih Karabaş Sinabi Sokak’ta kale sur şeridi, Fatih Karabaş Ağaçlıçeşme Sokak’ta 2 arsa;
- Fatih Karabaş Mahkeme’de 1 adet arsa; Fatih Mustafa Paşa’da 1 arsa; Fatih’te Karabaş Mahallesi’nde 1 atölye; Yandavut Mahallesi Vapur İskelesi’nde 1 fabrika; Bostan Sokak’ta 1 arsa.
- Hasköy Aya Paraskevi Kilisesi Vakfı’na ait Beyoğlu Pirimehmet Paşa Mahallesi’nde 1 adet mezarlık, Sütlüce’de 1 adet arsa ve mezarlık;
- Arnavutköy Rum Ortodoks Taksiarhi Kilisesi ve Mezarlığı Vakfı’na ait 1 tarla, 1 kilise, 2 ayazma, 2 arsa;
- Burgazada Gönüllü Sokak Kain Aya Yorgi (Karipi) Manastırı Vakfı’na ait Burgazada’da 1 manastır, 1 gece kulübü, 1 ev, 1 arsa, 10 bağ, 2 fidanlık, 1 lahana tarlası, 1 manastır, 2 mesken, 1 arsa, 1 kır gazinosu, 4 arsa; Kalpazankaya’da 6 arsa; Yeni Yalı’da 1 eski sinema.
- Galata Beyazıt Mahallesi İlk Rum Mektebi Vakfı’na ait
- Kadıköy Rum Ortodoks Cemaati Kiliseleri Mektepleri ve Mezarlığı Vakfı’na ait Kalamış’ta Aya Yani Kilisesi ve 1 cemaat okulu.
Diğerler cemaatlerin mülkleri
- Süryani Katolik Cemaati’ne ait taşınmaz (kilise)
- Keldani Katolik Cemaati’ne ait gayrimenkul (bina)

Sürpriz oldu, çok mutluyuz

Hükümetin attığı tarihi adım, azınlık cemaatlerde büyük bir sevinç yarattı. Başbakan Erdoğan’ın davetli olduğu iftarın düzenleyicilerinden Azınlık Cemaat Vakıfları Temsilcisi Laki Vingas, düzenlemenin kendileri için büyük bir sürpriz olduğunu söyledi. Yılların getirdiği beklentinin olduğunu belirten Vingas, “Sürecin içerisinde olan biri olduğum için böyle bir gelişmeyi bekliyordum ama bu zamanlama tabi şaşırtıcı oldu. Böyle bir irade ve niyet vardı. Bunun hazırlıkları yapılmıştı.
Vakıflar Genel Müdürlüğü’nün bağlı olduğu Bülent Arınç Bey’in makamında bu irade vardı, tekrar edildi. Nisan ayında toplantılar yaptık, cemaatlarle de paylaştık. Fakat bu sürecin çok daha uzayacağını düşünürken, bu sürpriz oldu. Bu açıdan biz çok mutluyuz. Kaç adet ve hangi mülkler olduğunu da Başbakan açıklayacak” diye konuştu.
Düzenlemenin en önemli yönünün tazminat konusu olduğuna da değinen Vingas, “1974 yılından sonra mülkler cemaatlerin elinden alındı. Eski sahiplerine iade edildi. Eski sahiplerine iade edilenlere tazminat söz konusu değil. Devlet eliyle el değiştirme söz konusuysa tazminat söz konusu olacak.
Bundan sonra çok güzel şeyler de göreceksiniz” dedi.

‘Allah Başbakan’dan razı olsun’
Ermeni Cemaati’nin ileri gelenlerinden Surp Pırgiç Ermeni Hastanesi Vakfı Başkanı Bedros Şirinoğlu, yapılan düzenlemeyle gayrimüslim cemaate de bayram hediyesi verildiğini söyledi. Başbakan Recep Tayyip Erdoğan ile vakıf mallarının iadesine ilişkin olarak geçtiğimiz yıl görüşme yaptıklarını ve görüşme sonrasında Başbakan’ın gereğini yapacağına inandığını anlatan Şirinoğlu, “Çok mutluyuz. Allah Başbakan’dan razı olsun. Sabahtan beri tebrik telefonları alıyorum” dedi.
İade süreci içinde Ermeni cemaati için en önemli olan 2 yerin Beykoz sahilindeki 47,5 dönümlük eski Ermeni mezarlığı ile Surp Pırgiç Ermeni Hastanesi’nin karşısındaki arazi olduğunu belirten Şirinoğlu, “Beyoğlu’nda kendilerine bize ait bir han vakıflar tarfından satışa çıkarıldı. Başbakan’a konuşu anlatıp yardım istedim. Satışı iptal ettiler. Moda’da bir tarihi köşk vardı o iade edildi. Talimhane’de şimdi otel olan bir yerde bir dairemiz vardı ve Vakıflar burayı 2 milyon dolara satmıştı. O malın değerini bize verdiler. Bedeli de biz belirledik. 250 bin TL istedik. 7-8 tane de irili ufaklı daire ve dükkanı aldık. Son olarak da Eminönü’ndeki Selamet Han vakfımıza iade edildi” diye konuştu.