FENER DİMİTRİ KANTEMİR SARAYI

 Dimitri Kantemir: Dimitri Kantemiroğlu 26 Ekim 1673 tarihinde Osmanlı Devleti’ne bağlı Boğdan eyaleti olarak bilinen bugünkü Romanya sınırları içindeki Silişteni kasabasında doğdu. Kantemir’ in babası Osmanlı Boğdan Beyliği’ne atandığında geleneğe uyularak genç Dimitri 1687 yılında rehin olarak İstanbul’a gönderildi. Öğrenimini İstanbul’da sürdürdü. Kemani Edirneli Ahmed Çelebi’den Türk müziği, Tamburi Angeliki’den ise tambur öğrendi. İstanbul’ da yaşadığı süreç içerisinde bugün Kantemiroğlu Edvarı olarak bilinen, iki bölümden oluşan eserini kaleme aldı. Birinci bölümde makamlar, perdeler, usuller üstüne müzik teorisi bilgileri bulunur. İkinci bölüm ise 16. -17. yüzyıla ait, arasında kendi bestelerinin de bulunduğu toplam 349 bestenin notasından oluşur. Kitabın aslının Amerika’ da olduğu söylenmekte fakat enden bulunan yazmaların çeşitli kurum ve kişilerde olduğu bilinmektedir.

Burada Kantemir, seslerin uyuşum olanaklarını artıran abece temeline dayalı, kendi buluşu olan yeni bir nota dizgesi kullanmıştır. Bu “edvar”, ikisi de büyük birer müzik amatörü olan Hazine-i Humayun Müdürü İsmail Efendi saray hazinedarı Latif Çelebi’nin istekleri üzerine yazıldı. Basılmamış olan Kantemir edvarı, yazma olarak elden ele dolaştı. Bu yazmalardan bugün oldukça ender bulunur: Merhum müzikçi Sadettin Arel’in İstanbul’daki kitaplığındaki ve Rauf Yekta’nın kitaplığında birer; İstanbul Üniversitesi Kütüphanesinde iki nüsha bulunmaktadır. Bugün nerede olduğu anlaşılmamakla birlikte Toderini’de de bir yazma olduğu bilinmektedir. Kısacası müteveffa Doğubilimci Brinzeu ‘nun olan 24/16cm. ölçeğinde 102 yaprağın ve bunun 118 sayfalık bir Fransızca çevrisinin fotokopisi Paris’te Sayın N. Beldiceanu’nun elinde bulunmamaktadır. Edvarın başlığı bir yazmadan ötekine değişmekte ve şu biçimlerde görülmektedir: Edvar-ı Musiki (Müzik Kitabı), Edvar-ı İlm-i Musiki (Müzik Biliminin Kuralları), Edvar-ı Edvar (Müziğin temel makamları);Tarif-i İlm-i Musiki ala Vech-i Mahsus (Müzik Biliminin Ayrıntılı Bilimsel Açıklaması), sonunda Kitab-ı İlm-i Musiki ala Vech-i Hurufat (Harfler Üzerine Müzik Bilimi Kitabı).