Genetiği Değiştirilmiş Organizmalar (GDO) ve ürünlerine ilişkin düzenlemeleri içeren Biyogüvenlik Kanunu Tasarısı, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafından TBMM Başkanlığı'na sunuldu.
18 Aralık 2009 Cuma


Tasarıyla; bilimsel ve teknolojik gelişmeler çerçevesinde, modern biyoteknoloji kullanılarak elde edilen genetik yapısı değiştirilmiş organizmalar ve ürünlerinden kaynaklanabilecek riskleri engellemek, insan, hayvan ve bitki sağlığı ile çevrenin ve biyolojik çeşitliliğin korunması, sürdürülebilirliğinin sağlanması amaçlanıyor. Genetik yapısı değiştirilmiş organizmalar ve ürünlerle ilgili olarak araştırma, geliştirme, işleme, piyasaya sürme, izleme, kullanma, ithalat, ihracat, nakil, taşıma, saklama, paketleme, etiketleme, depolama ve benzeri faaliyetlere dair hükümleri kapsayan tasarıda, veteriner ve beşeri tıbbi ürünlerle, kozmetik ürünleri kapsam dışında tutuluyor.


İnsan, hayvan ve bitki sağlığı ile çevrenin ve biyolojik çeşitliliğin korunması ve sürdürülebilir kullanımı gözönünde bulundurularak GDO veya ürünlerinin, ithalatı, ihracatı, deneysel amaçlı serbest bırakılması, piyasaya sürülmesiyle genetiği değiştirilmiş mikroorganizmaların kapalı alanda kullanımına, bilimsel risk ve sosyo-ekonomik değerlendirmeye göre karar verilecek. Bu karar 10 yıl geçerli olacak. Deneysel amaçlı serbest bırakma veya piyasaya sürülmeden önce Tarım ve Köyişleri Bakanlığı'ndan izin alınacak. GDO ürününe, ayırt edici kimlik verilerek kayıt altına alınıp etiketlenecek. Her bir GDO ve ürününün ilk ithalatı için gen sahibi veya ithalatçı, yurt içinde geliştirilen GDO ve ürünü için ise gerçek ve tüzel kişiler tarafından Bakanlığımıza başvuru yapılacak. Başvurular Biyogüvenlik Kurulu'na iletilecek. Kurul, 90 gün içerisinde başvurunun kabul edilip edilmediğini ve diğer değerlendirmelerini Bakanlığımıza gönderecek. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı da, 15 gün içerisinde başvuru sahibine bildirimde bulunacak.


Başvuru sahibi, gizli tutulmasını istediği bilgilere ilişkin talebini yazılı olarak bildirecek. Ancak, başvuru sahibinin veya ithalatçının adı ve adresi, GDO ve ürünlerinin kullanım amacı, sahip olduğu özellikler, ayırt edici kimlik bilgileri, bilinen ve bilimsel isimleri, transfer edilen genin alındığı organizma, alıcı ve verici organizmanın orijin ülkesi, transfer yönteminin genel tanımı, acil durumlarda uygulanacak olan yöntemle planlar ve risk değerlendirmesinin özeti gizli bilgi olarak değerlendirilemeyecek.


Deneysel amaçlı serbest bırakma veya piyasaya sürme amacıyla ithal edilecek GDO ve ürünleri için ithalattan önce, yurt içinde geliştirilenler için ise piyasaya sürülmeden önce Bakanlığımıza ayrı ayrı başvuru yapılacak. GDO ve ürünlerinin transit geçişinde her bir geçiş için Bakanlığımızdan izin alınması zorunlu hale gelecek. Bu geçişler, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafından verilen yazılı izinde belirtilen koşullara ve Gümrük Kanunu'na uygun olarak gerçekleştirilecek. Araştırma yapmaya yetkili kuruluşlar tarafından bilimsel araştırma amacıyla ithal edilecek GDO ve ürünleri için Bakanlığımızdan izin alınacak. İthalat, yazılı izinle belirlenen koşullara uygun olarak gerçekleştirilecek. Araştırma amaçlı yapılacak faaliyet ve sonucundan Bakanlığa bilgi verilecek. Başvurusu reddedilen bir GDO ve ürününe ilişkin olarak aynı kullanım amacıyla yeniden başvuru yapılabilmesi için karar tarihinden itibaren en az 1 yıllık sürenin geçmesi ve başvuru sahibinin yeni bilimsel gerekçeler sunması gerekecek.


GDO ve ürünleriyle ilgili karar sürecinde ''insan, hayvan ve bitki sağlığı ile çevre ve biyolojik çeşitliliğin tehdit edilmemesi, üretici ve tüketicinin tercih hakkının ortadan kaldırılmaması, çevrenin ekolojik dengesinin ve ekosistemin bozulmasına neden olunmaması, GDO ve ürünlerinin çevreye yayılma riskinin olmaması, biyolojik çeşitliliğin devamlılığının tehlikeye düşürülmemesi, başvuru sahibinin biyogüvenliğin sağlanmasına yönelik tedbirleri uygulamak için yeterli kapasiteye sahip olması'' şartları dikkate alınacak. Başvurusu yapılan GDO ve ürünleri için risk ve sosyo-ekonomik değerlendirme sonuçlarına dayanarak risk yönetimi esasları belirlenecek. Başvuru sahibi, risk yönetimiyle ilgili detaylı bir plan hazırlayacak ve bunun uygulanmasından sorumlu olacak. GDO ve ürünlerinden kaynaklanabilecek herhangi bir riski olmayan ve insan, hayvan ve bitki sağlığı ile çevre ve biyolojik çeşitliliğe herhangi bir zararının bulunmadığı yönünde mevcut bilgiye ve daha önce yapılmış olan risk değerlendirmesine dayanan başvurular için, sosyo-ekonomik değerlendirme sonuçları da dikkate alınarak, basitleştirilmiş işlem uygulanabilecek.


GDO ve ürünlerinin piyasaya sürülmesinden sonra, kararda verilen koşullara uyulup uyulmadığı Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafından kontrol edilecek, etiketlenecek ve denetlenecek. Bu amaçla yapılacak analiz işlemleri, Bakanlığımız tarafından belirlenen laboratuarlar tarafından gerçekleştirilecek. İthalatçı, kontrol ve denetim işlemleriyle ilgili olarak talep edilen hususları yerine getirmekle yükümlü olacak. Kararda belirtilen koşulların ihlali veya GDO ve ürünleriyle ilgili olarak herhangi bir riskin ortaya çıkabileceği yönünde yeni bilimsel bilgilerin ortaya çıkması durumunda karar, Kurul tarafından iptal edilebilecek. Kararı iptal edilen GDO ve ürünleri toplatılacak. İnsan, hayvan, bitki sağlığı ile çevre ve biyolojik çeşitliliğe olumsuz etkisi olduğu tespit edilenler derhal imha edilecek; herhangi bir olumsuz etkisi tespit edilmeyenlerin ise mülkiyeti kamuya geçirilecek. İzlenebilirliğin sağlanması amacıyla, GDO ve ürünlerinin ülkeye girişi ve dolaşımında, Bakanlığımıza beyanda bulunulması, gerekli kayıtların tutulması, kararın bir örneğinin bulundurulması ve etiketleme kurallarına uyulması zorunlu olacak. Her bir GDO ve ürününe ayırt edici kimlik verilerek, etiketlenip kayıt altına alınacak. Herhangi bir ürünün Bakanlık tarafından belirlenen eşik değerin üzerinde GDO ve ürünlerini içermesi halinde; etikette, GDO içerdiğinin açıkça belirtilmesi mecburi olacak. İlgililer, GDO ve ürünleriyle ilgili olarak yeni bir risk ya da risk şüphesini öğrendiği takdirde durumu derhal Tarım ve Köyişleri Bakanlığı'na rapor etmek ve tedbir almakla yükümlü olacak.


GDO ve ürünleriyle ilgili Biyogüvenlik Kurulu oluşturulacak. Kurul, Tarım ve Köyişleri Bakanlığınca 4, Çevre ve Orman Bakanlığınca 2, Sağlık Bakanlığınca 1, Sanayi ve Ticaret Bakanlığınca 1 ve Dış Ticaret Müsteşarlığınca 1 üye olmak üzere, 3 yıllık süre için, ilgili Bakanlar tarafından belirlenen toplam 9 üyeden oluşacak. Üyelerden en az ikisi üniversite veya meslek örgütleri temsilcileri arasından seçilecek. Kurul Başkanı, Tarım ve Köyişleri Bakanı tarafından belirlenecek. Kurul Başkan ve üyeleri en fazla 2 dönem için görevlendirilebilecek. Kurul üyesi olabilmek için en az lisans düzeyinde yüksek öğrenim görmüş olmak ve Devlet Memurları Kanununun genel şartlarını taşımak, kanun kapsamına giren konularda en az 5 yıllık tecrübeye sahip olması şartı aranacak.


Kurul Başkan ve üyeleriyle, bunların eşleri, evlatlıkları ve ikinci derece dahil kan ve kayın hısımları, Kurulun karar almakla görevli olduğu faaliyet veya alanlarla ilgili herhangi bir ticari faaliyette bulunamayacak veya sermaye piyasası araçlarına sahip olamayacak. Bu fıkra hükmüne aykırı davranıldığının tespit edilmesi durumunda, bunların üyelikleri derhal sona erdirilecek. Kurul Başkan ve üyeleri, görevlerinden ayrılmalarını izleyen iki yıl içinde bu Kanunla düzenlenen faaliyet ve alanlardaki özel kuruluşlarda görev alamayacaklar.


Kurul görevini yaparken bağımsız olacak; hiçbir organ, makam, merci ve kişi Kurula emir ve talimat veremeyecek. Kurul, bilimsel komiteleri kurabilecek. Bu komiteler, yapılan başvurularda risk değerlendirmesi için sağlanan bilgilerin bilimsel yeterliliğini, test, deney, deneme, analiz ve diğer işlemleri belirleyecek, rapor hazırlayacak, bilimsel görüş oluşturacak. Komitelerin hazırladıkları bilimsel değerlendirme raporları hizmete özel olup, bu raporlar Kurul haricinde hiçbir gerçek ve tüzel kişiye, kuruma ve kuruluşa verilemeyecek. Komite üyeleri – hukuka aykırı eylemleri dışında - hazırladıkları bilimsel değerlendirme raporlarından dolayı sorumlu tutulamayacak. Bu Kanun kapsamındaki Tarım ve Köyişleri Bakanlığı personeli, Kurul ve komite üyeleri, görevlerini yerine getirmeleri sırasında edindikleri gizlilik taşıyan her türlü bilgi ve belge ile ticari sırları, kanunlarla yetkili kılınan mercilerden başkasına açıklayamayacak, kendilerinin veya üçüncü şahısların yararına kullanamayacak.


İhtiyatlılık ilkesine dayanılarak hazırlanan Biyogüvenlik Yasası, ülkemizin ihtiyaçlarını karşılaması yanında, taraf olduğumuz Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi Biyogüvenlik Kartagena Protokolü ve AB'ye uyumluluğuyla karakteristik özellikler taşıyacak. Bu bağlamda; antibiyotiğe dayanıklılık genleri ve GDO'ların mamalar, bebek ve küçük çocuk ek besinlerinde kullanımı ile ilgili kararlar, AB'de olduğu gibi Bilimsel Komiteler'in raporları esas alınarak Biyogüvenlik Kurulu tarafından verilecek.


Biyogüvenlik Kanunu Tasarısına göre, genetiği değiştirilmiş bitki ve hayvanları çevreye serbest bırakanlara veya ürütenlere 10 yıla kadar hapis cezası verilecek. Tasarıya göre, GDO ve ürünleri ile ilgili faaliyetlerde bulunanlar, izin almış olsalar dahi, insan, hayvan ve bitki sağlığı ile çevrenin ve biyolojik çeşitliliğin korunması, sürdürülebilirliğinin sağlanmasına karşı oluşan zararlardan sorumlu olacak. Sorumluluk, zarar oluşmasa dahi geçerli olacak. GDO'ların kapalı alanda kullanımı, gıda, yem, işleme ve tüketim amacıyla piyasaya sürülmesi, ithalatı ve transit geçişi için izin alma zorunluluğu olduğu halde, bu faaliyetleri izinsiz olarak gerçekleştirenlerle GDO'ları çevreye serbest bırakanlar ve üretenler meydana gelen her türlü zarardan sorumlu tutulacak. GDO'ları muameleye tabi tutanlar, muamele nedeniyle çevrede zararın meydana gelmemesi veya meydana gelen zararın sonuçlarının ağırlaşmaması için risk değerlendirmesine göre belirlenen tedbirlerin masraflarını karşılamakla yükümlü olacak. GDO ve ürünlerinin neden olduğu zararların tazmin edilmesini talep hakkı, zarar görenin, zarardan veya zarar vereni öğrenmesinden itibaren 2 yıl ve zararı doğuran olayın meydana gelmesinden itibaren 20 yıl sonra düşecek.


Genetiği değiştirilmiş bitki ve hayvanlarla ilgili olarak kanunda belirtilen suçları işleyenlere 2 yıldan başlayıp 10 yıla kadar uzanan hapis cezaları ile bin 500 günden 2 bin 500 güne kadar adli para cezaları ve 100 bin lira ile 200 bin lira arasında değişen maddi para cezaları verilecek. GDO ve ürünlerinin 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu kapsamında düzenlenen suçlara konu olması halinde, söz konusu kanunda öngörülen cezalar iki katına kadar artırılarak uygulanacak. Tasarıda düzenlenen suçlardan mahkum olanlar ve tüzel kişiler bazı kamu hizmetlerinden yararlanamayacak.


Tasarı, yasalaştıktan 6 ay sonra yürürlüğe girecek. İlgili yönetmelikler tasarının yasalaşıp Resmi Gazete'de yayımından itibaren en geç 3 ay içerisinde yürürlüğe konulacak.

 

 

 

YORUMLAR: