Dünyada böyle
değil,Türkiye’de devlet eliyle internet
sansürü
 Batı
ülkelerinde internetin denetimi genelde
olarak sivil toplum kuruluşları
tarafından yapılıyor. TÜRKİYE'DE İSE BU
İŞ, DEVLETİN İŞİ
İnternet sansüründe her ülkenin
hassasiyeti farklılık gösteriyor.
Alman hükümeti, internetin Nazi
propagandası için kullanılması konusunda
taviz vermezken, ABD ve İngiltere
ırkçılığın tehlikeleri konusunda daha
gevşek bir tavır gösterip, cinsellikle
ilgili daha katı bir tutum sergiliyor.
Sansürün işleyiş şekli de ülkeden ülkeye
değişiyor. Her ülkede bilişim suçlarıyla
ilgili kontrol mekanizmaları var ancak
yasakçı ülkeler sansürü ön plana
çıkarırken, özellikle Batılı ülkeler,
internet denetimi için uyarı ve kontrol
mekanizmalarını devreye sokuyor.
Sorunu denetim mekanizmasıyla çözmeye
çalışan ülkelerden biri olan
İngiltere’de internette işlenen suçlar
için belirli kanunlar yok. Ancak pek çok
kanunun internete uygulanması mümkün.
Üzerinde en çok durulan konulardan biri
çocuk pornografisi. Hem mahkemeler hem
de polis, çocuk pornografisiyle, etkin
mücadele ediyor. Devleti ilgilendiren
gizli belgelerin yayımlanması
konusundaki kanunlar, internete de
uygulanabiliyor. Hakaret konusunda ise
ISS’leri (internet servis sağlayıcıları)
ilgilendiren bir kanun var (Defamation
Act 1996). Bir kişi internette bir
diğerine hakaret ettiğinde ISS’in
sorumluluğu söz konusu değil. ISS,
durumdan haberdar olmasına rağmen
sayfayı yayından kaldırmazsa sorumlu
tutuluyor. Savcılığın uyarısı ya da
şahısların şikâyetinden sonra ISS’ler
söz konusu sayfaları yayından
kaldırıyor.
Siber polisler var
En önemli kanunlardan biriyse internetin
dinlenmesiyle ilgili ‘Regulation of
Investigatory Powers Act 2000’. ‘Telefon
dinlenme’yle ilgili yasanın içeriği
genişletilip, yeni teknolojiler ve
internet dahil edilerek oluşturulmuş bir
yasa. İngiliz hükümeti bu yasayı 2000
Temmuz’unda çıkardı. Yasaya göre
İçişleri Bakanlığı’nın izniyle internet
de takibe alınabiliyor. İngiltere’de
ayrıca internet sitelerini takip eden
siber polisler var. Siber polisler
uluslararası siteleri de takip ediyor.
Almanya’da yayın yapan web sitesi,
yayıncılarının adres ve telefonlarını,
ulaşım adreslerini bulundurmak zorunda.
Böylece sorumluluk site sahibinde
oluyor.
Amerika’da da interneti denetleyen kurum
devlet değil, sivil toplum kuruluşları.
Türkiye gibi sansürün devlet eliyle
yapıldığı ülkelerdeki ortak hassasiyet,
tarihi ve siyasi sorunlar. Türkiye’nin
adı ‘sansürcü ülkeler’ kara listesinde
Tunus, Kuzey Kore, Suudi Arabistan,
İran, Türkmenistan, Vietnam gibi
ülkelerle birlikte anılıyor.
Çoğunlukla siyasi içerikli sitelere
kısıtlama getiren Çin, Vietnam, İran,
Küba ve Suudi Arabistan gibi ülkeler,
karara uymayan internet kullanıcılarına
hapis cezası bile verebiliyor. Bu
ülkelerde sansür devlet ve polis
tarafından uygulanıyor.
İçerik için uyarı
İstanbul Barosu Bilişim ve Bilişim
Hukuku Merkezi Başkanı, ve Kadir Has
Üniversitesi Araştırma Görevlisi Mete
Tevetoğlu, Batı’da internette sansür
konusunda bizim gibi bir örnek
olmadığını, sansürün devlet tekelinde
yapılmadığını söylüyor. İngiltere’de
Internet World Foundation gibi
kurumların denetlediği sitelerde
kullanıcıya site hakkında ön bilgi
veren, sitenin içeriğini, kullanıcının
yaşına uygunluğunu açıklayan bir uyarı
yazısı çıkıyor. “Türkiye’de durum biraz
farklı işliyor. Örneğin Türkiye’de kumar
oynamak yasak ama internette kumar
oynatan bir siteyi polis bir yıl boyunca
delil toplamak için izliyor. Savcılık
dosyalarında denetim yapan polislerin
kumar oynadığı bilgisi de var. Sansür
kadar önemli bir meselemiz de data
transferi, sanayi casuslukları gibi her
geçen gün sayısı artan suçlar” diyen
Tevetoğlu, dünyada internet sansürü
uygulayan en katı ülkelerden birinin
Kuveyt olduğunu, Türkiye’nin de bu
konuda Kuveyt’ten aşağı kalır yanı
olmadığını açıklıyor.
Sınır Tanımayan Gazeteciler ve Açık Net
İnisiyatifi tarafından yapılan
tespitlere göre, demokrasiyle yönetilen
bir çok ülkede, internette sansür
denilince akan sular duruyor ve hiç de
demokratik olmayan yaptırımlarla
sitelere erişim engellenebiliyor.
Türkiye kırmızı ülkeler arasında
‘Wikipedia’da, Türkiye’de de mahkeme
kararıyla bir süre engellenen ‘youtube’
sitesini yasaklayan ülkelerle ilgili bir
başlık açıldı. Sitede, aralarında
Türkiye’nin de bulunduğu sekiz ülkenin
video paylaşım sitesi ‘youtube’u
yasaklama süreçlerini konu alan geniş
bir metin hazırlanarak, ayrıntılı bilgi
verildi. Geçen ağustos ayında azırlanan
haritada da, yasakçı gösterildi.
Haritada koyu yeşil ve beyaz gösterilen
alanda youtube yasağı yok. Açık yeşil
alandaki ülkelerde geçmişte yasaklandı
ama site şu anda yayında. Pembe alandaki
ülkeler youtube’u zaman zaman
yasaklıyor. Türkiye’nin de aralarında
bulunduğu kırmızı alandaki ülkelerde
youtube kapalı. Mor ülkelerse youtube
kısıtlama uyguluyor.
Brezilya birinci
Wikipedia’nın kendisini yasaklayan
ülkeler listesindeyse, birinci sırada
Brezilya yer alıyor. Onu İran, Fas,
Suudi Arabistan, Suriye, Tayland,
Türkiye ve Birleşik Arap Emirlikleri
takip etti. Yedinci sırada olan
Türkiye’nın siteyi yasaklama süreci,
diğer ülkeler gibi ayrıntılı olarak
anlatılıyor. Sitede ayrıca, siteye
tıklayanların karşılaştığı “Bu siteye
erişim mahkemeye kararıyla
engellenmiştir” yazısına da fotoğraf
olarak yer verildi.
Çin’in tabusu Tibet ve Tiananmen,
İran’ınki kadın hakları
ÇİN HALK CUMHURİYETİ: Şimdiye kadar
Tibet ve Tayvan’ın bağımsızlığı, polis
şiddeti, 1989 Tiananmen Meydanı
protestoları, ifade özgürlüğü,
demokrasi, pornografi, BBC’nin bazı
uluslararası yayınları, Falun Gong gibi
dini hareketler, bloglar ve internet
ansiklopedisi Wikipedia’yı sansürledi.
Çin’de internet sansürünü ihlal ettiği
için hapis cezasına çarptırılan 52’ye
yakın kişi olduğu biliniyor.
VİETNAM: İnternet ağlarından Vietnam’ı
eleştiren sitelere, sürgün partilerine
ve uluslararası insan hakları
kuruluşlarına ulaşmak yasak. İnternet
kafeler gözetim altında tutularak,
internette ifade özgürlüğünü savunanlar
da hapis cezasına çarptırılıyor.
İRAN: Sansür uygulamaları devlete
yönelik eleştiriler, gay ve lezbiyen
siteleri, kadın hakları siteleri ve
bloglar içeren servis sağlayıcılarına
yönelik. Birçok İranlı, bloglarının
içerikleri yüzünden hapis cezasına
çarptırıldı. İran son olarak YouTube’a
girişi sınırladı. İslami hareket,
bağımsız medya, sivil toplum örgütleri
ve insan hakları ihlalleriyle ilgili
siteler sansürleniyor. Birçok internet
kafe, kapılarına kullanıcılarının siyasi
eleştiri ve pornografi içeren sitelere
girdiklerinin tespit edilmesi halinde
para cezasına çarptırılacaklarını
belirten uyarılar asıyor.
TUNUS: Tunus pornografi, e-posta, arama
motoru, elektronik formatlı dosyalar ve
çeviri servisleri veren siteleri sansür
uygulamasına tabi tutarken;
kullanıcıların FTP olarak bilinen dosya
transfer protokollerine sınırlama
getiriyor. İçlerinde demokrasi
savunucusu avukat Muhammed Abbou’nun da
bulunduğu birçok internet kullanıcısı
çeşitli cezalara çarptırıldı.
KÜBA: Kişi başına düşen bilgisayar
sayısının en düşük olduğu Latin Amerika
ülkesi Küba’da, devlet internet
sitelerini denetliyor. Kullanıcılar
devlet tarafından kontrol edilen ‘giriş
noktaları’nı kullanarak internete
girebiliyor. Devlet, IP numarasına göre
kullanıcıların bağlantısını
engelleyebilirken, arama motorlarına
girilen sözcüklerden ‘zararlı içerik’
takibi yapabiliyor. Küba yönetimi,
internete girişin ABD ambargosu ve
yüksek maliyetlerden ötürü düşük
olduğunu söylese de, ülke otoriter bir
yapıya sahip olduğu gerekçesiyle
eleştiri oklarının hedefi oluyor.
BREZİLYA: Yasal Danışman Lincon Antonio
Andrade Moura, ünlü Brezilyalı manken
Daniela Cicarelli’nin YouTube’de
yayımlanan müstehcen videosu sebebiyle
siteye girişi
sansürleme kararı çıkarmıştı.
SUUDİ ARABİSTAN: Bilim ve Teknoloji
Şehri adlı bir çiftlikten ülke çapındaki
bütün internet kullanımını denetleyen
Suudi Arabistan, ‘ahlaksız’ olduğuna
kanaat getirilen sitelerle siyasi
içerikli eleştirel siteleri sansürlüyor.
Kullanıcılardan elektronik bir form
doldurarak porno sitelerinin rapor
edilmesini isteyen Suudi Arabistan
yönetimi, Open Net Initiative tarafından
2004 yılında ‘en agresif sansür
uygulayan ülke’ olarak belirlenmişti. Bu
ülkeler dışında Suriye, Myanmar, Maldiv
Adaları ve Kuzey Kore de siyasi içerikli
internet sitelerine sansür uyguluyor.
RADİKAL gazetesinden ELİF TÜRKÖLMEZ
|
