1. Dünya ve balkan savaşlarında mübadele

İLK MÜBADELE
İlk nüfus mübadelesi (Zorunlu göç) Balkan savaşları sonrası Bulgaristan ile yapılmıştır. 29 Eylül 1913 İstanbul Antlaşması ile Bulgar topraklarından 48.570 Müslüman ve Osmanlı Devleti’nin Trakya’daki topraklarından 46.764 Bulgar mübadele edilmiştir.
Bu dönem de Yunan Başbakanı Elefteris Venizelos ile “Makedonya’da yaşayan Müslümanlar ile Aydın vilayetindeki Rumların karşılıklı olarak mübadele edilmesi” konusunda anlaşmaya varilmış ancak 1.Dünya savaşının çıkması ile sonuçlanamamıştır.
Balkan Savaşları ve Dünya Savaşı süresince Müslüman ve Rumlardan kaç kişinin yer değiştirmiş olduğu konusunda kaynaklarda çelişkili rakamlar bulunmaktadır. Stephen Ladas, “The Balkan Exchanges of Minorities: Bulgaria, Greece and Turkey” isimli eserinde, savaşlar sırasında Doğu Trakya’da yaşayan 115 bin civarında Rum’un Yunanistan’a sığındığı, bu bölgeden 85 bin kadar Rum’un ise Anadolu’nun içlerine gönderildiği ve 150 bin civarında bir Rum nüfusunda Batı Anadolu’nun kıyı bölgelerinden Yunanistan topraklarına geçtiği bilgisini vermektedir.

Celal Bayar ise hatıralarında, bu dönemde Osmanlı topraklarından ayrılarak Yunanistan’a yerleşen Rum sayısının 130 bin civarında olduğunu ileri sürmektedir.
Rum göçleri ve sayısı ile ilgili tartışmaların, 1918 tarihli Osmanlı Meclis-i Mebusan görüşmelerine de yansıdığı görülmektedir. Özellikle Aydın Mebusu Emanuel Emanuelidi, Çatalca Mebusu Tokinidis ve İzmir Mebusu Vangel’in Meclise verdikleri soru önergesinde, 250 bin Rum’un sınırdışı edilerek mallarının müsadere edildiği, Karadeniz, Çanakkale Marmara ve Adalar Denizi civarlarında meskûn 550 bin Rum’un katledilip mallarının gasp edildiği, Gayrimüslimlerin ticaretten men edildiği iddialarını Meclis gündemine taşımışlardır.
Bir başka oturumda ise Tekfurdağı Mebusu Dimistoklis ve Çatalca Mebusu Tokinidis’in, Edirne Vilayeti ile Çatalca Sancağındaki Rumların Tehciri hakkında Meclise vermiş oldukları soru önergesinde Türk çetelerinin baskısı sonucunda 300 bin Rum’un mallarının yağmalandığı, 500 bin Rum’un Yunanistan’a ve yabancı memleketlere göç etmeye zorlandığı iddia edilmiştir.
Bu önergeye Trabzon Mebusu Yorgi Yuvanidis’te destek vermiş ve Canik Sancağı ve etrafında yaşayan 150 bin den fazla Rumun tehcir edilip mallarının yağmalandığını ileri sürmüştür.

Turkie.Trabezund.r.Lapland.Niv dern.1897

Verilen soru önergelerinde de açıkça görüleceği üzere Rum milletvekileri tarafından ortaya atılan iddialar ve verilen sayılar arasında bir tutarsızlık göze çarpmaktadır.
Edirne Mebusu Mehmet Faik Bey’in bu önergelere verdiği cevapta Edirne Vilayetinden göç eden ve ettirilen Rum miktarının 82 bin civarında olduğunu dile getirmesi, Rum milletvekilleri tarafından ortaya atılan iddiaların ciddi anlamda sorgulanması gerektiğini ortaya koymaktadır.