Trabzonda Kaçma/Kız Kaçırma Vakaları
TRABZON KÜLTÜRÜ, GELENEKLERİ, ADETLERİ VE İNANIŞLARI
TRABZONDA HALK HUKUKU-TÖRELER-1
Kaçma/Kız Kaçırma Vakaları
Yörede aile büyüklerinin karar verdiği eş seçimine gençler genelde itiraz etmez, ancak taraflardan birinin sevdası varsa kaçma/kaçırma olayları yaşanır. Bazen kız tarafı kızlarını vermeyip olumsuz yaklaştığı gibi, erkek çocuğunun ailesi bazı husumetlerden dolayı evliliğe rıza göstermez. Bu aileler arasındaki husumetten çoğu zaman seven gençler gözyaşları içinde ayrılırken, gözü kara âşıklar ailelerinin kararına itiraz eder ve “kız kaçırma” eylemi gerçekleşir.
Kaçma-kaçırılma olaylarının yörede fazla olmasının nedeni düğüne kıyasla masrafsız olmasıdır.
Bölgede bir de “çekme” olayı vardır. Bu gibi durumlarda kızın rızası yoktur, zorla kaçırılmıştır.. Kaçırılan kızın oğlana rızası var ise “uyma gitti” denir. Kız, oğlana kaçarsa “çekme gitti” denir. Bu tür kız kaçırmalarının sonu pekte iyi birmez genellikle kan dökülürdü. Devletin bu konuda çıkardığı yasalar, etkin çaydırıcılık ve ağır suç sayılması ile bu tür kız kaçırma “çekme” olayları artık yoktur.
Bölgede kaçma-kaçırma olaylarında aileler arasında bir süre husumet olur. Bazen de kan davasına dönüştüğü olurdu. İlk önce aile içinde kızın kız kardeşi, annesi veya teyzesi gibi yakınlarından biri mutlaka kızla iletişime geçerek, gittiği yerde güvende olduğundan emin olur. Kaçarak ya da kaçırılarak evlenen kızla babası yaklaşık 1 yıl süreyle görüşmezler. Kız eğer kendisi isteyerek kaçmışsa, babası kızını “yüzüne almaz.” Aradan zaman geçer, araya hatırlı kişiler girer ve kızın çocuğu olur ve babası artık eskisi kadar katı davranamayıp kızıyla barışır, “kızını yüzüne alır.”
Barışan aileler küskünlüklerini sürdürmezler ancak barışmanın yazılı olmayan belli kuralları bulunmaktadır. Öncelikle kız tarafının ailesinin barışmanın ön şartı olarak geçmişte bir miktar para istediği durumlar mevcuttur. Bölgede geçmişte azda olsa var olan başlık parası artık günümüzde yoktur.
Kaçma-kaçırma olaylarında kız tarafı, barışıldıktan sonra
kızına düğün tertip edilmesini isteyebilir ancak kız tarafınca yapılması gereken kına gecesi ve nişan böyle durumlarda yapılmaz. Ayrıca düğün hazırlıklarında kız tarafının alması gereken her şey erkek tarafınca alınmak zorundadır. Bunun haricinde bölgede kız tarafınca kaçma-kaçırma
olayların da istenen genel bir usul geline bir inek alınması veya kız tarafının belirleyeceği miktarda altının geline
alınmasıdır.
Ayrıca geline yapılacak altınlar herhangi bir ayrılma durumunda gelinin garantisi, teminatı olarak gelinin annesi tarafından saklanır
Eskiden reşit olmayan kızların kaçma durumu çıkarılan yasalar sonrası günümüzde kalmamıştır.
Davut Bulut
Kaynak:
KTÜ. Sosyal Bilimler Enstitüsü
Türk dili ve edebiyatı anabilim dalı
Trabzon ili geleneksel halk bilgisi ve tenoğrafyası
Berk Yılmaz