OTOMOBİL LASTİĞİ NEDİR?

OTO LASTİKLERİ HAKKINDA BİLMENİZ GEREKEN BİLGİLER

 

Lastik kauçuk kord bezi ve çelik teller ile çeşitli kimyasal maddelerin birleşiminden oluşan ve aracın yer ile temasını sağlayan tek ve önemli parçasıdır. Lastik içerisine basılan hava vasıtası ile takılı olduğu aracın ve üzerindeki yükün taşınmasını sağlar.

 

Lastik hakkında bilinmesi gerekenler Lastik başlıca üç bölgeden oluşur.

1-Sırt, 2-Yanak, 3-Topuk. 

Sırtın yanak ile birleştiği alana, lastiğin omuz bölgesi denir ve lastiğin yapısına göre sırtın altında kuşak ya da darbe katları yer alır. 

SIRT: Lastiğin zemine temas ettiği kauçuk bölümüdür. Yola tutunmayı, çekişi, su atmayı, soğumayı sağlayan kanal ve bloklardan oluşmuştur. Üretim sırasında kuşakların üstüne yerleştirilir. İki veya tek katmanlı olup, farklı kauçuk karışımlardan meydana gelir. Lastiğin sırt deseni kalıpta, sırt karışımının şekillenmesi ile pişirme sırasında olur. 

 



 

KUŞAK:

Radyal lastiklerde sırt ile gövde arasında -gövdenin üst kısmında- bulunan, lastiği çevresel olarak sararak yapıyı kuvvetlendiren çelik, naylon vb. maddelerden oluşan lastik bileşenidir. Ana fonksiyonu, lastiğin sırt bölgesinde denge sağlamak, düzensiz aşınmayı engellemek, sürüş ve çekişe katkıda bulunmaktır.

 

EKSİZ NAYLON ŞERİT:

Düzgün sürüş ve mukavemet sağlar.

 

DARBE KATI:Çelik kuşaklar üzerinde spiral şeklinde eksiz naylon darbe katı vardır. Yüksek hızlarda dengeli sürüş ve kuşağın dış etkilere karşı korunmasını sağlar.

 

KARKAS (GÖVDE):

Hava basıncını lastik içinde tutan, yükü taşıyan ve sarsıntıları karşılayan kısımdır. Radyal lastiklerde kuşak, çapraz lastiklerde ise sırt veya darbe katının altında yer alır. Topuk tellerinin etrafında dönerek yanak bölgesinde biter. Çelik, naylon, rayon vb. kordlardan oluşan, lastiğin ana bileşenidir.

 

ASTAR:

Lastiğin hava geçirgenliğini önlemek amacıyla kullanılır, kauçuk karışımından yapılır.

 

YANAK:

Lastiğin çevresi boyunca sırt ve topuk bölgeleri arasında kalan, yola temas etmeyen

kauçuk kısmıdır. Lastiğin yanak kısmında, mukavim ve hava etkilerine karşı dayanıklı karışım kullanılır. Gövdeyi yandan gelecek sürtünmelere karşı korur ve lasti¤e esneklik sağlar. Yüksek ve ultra yüksek performans grubu lastiklerde, direksiyon hakimiyetinin arttırılması için çelik veya naylon takviyelerin kullanıldığı da olur. Tüm markalama ve ebat yazıları yanak üzerindedir.

 

OMUZ:

Lastiğin sırtından yanak kısmına geçiş yaptığı kalın kauçuktan yapılmış üst yanak bölgesidir. Sırt ısısını dışarı atabilmek için pencereli yapıdadır. Görevi gövdeyi korumaktır.

 

TOPUK:

Lastiğin janta temas eden bölgesinde bulunan lastik bileşenlerinin tümüdür. Yan yana gelmiş ve kauçuk karışımı ile birbirine bağlanmış topuk teli demeti, topuk dolgusu ve jant yastığı başlıca topuk bileşenleridir. Topuk, lastiğin janta iyi oturmasını ve sıkıca bağlanmasını sağlar.

 

EBAT GÖSTERİMİ : 

Tüm lastikler T&RA ve ETRTO gibi uluslararası örgütler tarafından belirlenen ; jant çapı, dış çap, kesit genişliği gibi parametreler için belirlenen standartlara uymak zorundadır.

 

LASTİK OKUMA

Her lastiğin yanağında çeşitli büyüklükte yazılar yer alır. İşte, lastiğin özelliklerini ve kullanımı ile ilgili bazı uyarıları içeren bu yazıların anlamları ve açıklamaları. 

Avrupa Ekonomik Komisyonu Onay Numarası

Lastiğin, dünyada yaygın olarak kabul gören Avrupa Ekonomik Komisyonu’nun binek lastikleri ile ilgili şartnamelerine (ECE-R30) uygunluğunu belirtir. Avrupa’daki yetkili bir kuruluş tarafından verilen onay numarasıdır. 

Avrupa Ekonomik Komisyonu Lastik (“E”) Onay Sembolü

Lastiğin Avrupa Ekonomik Komisyonu’nun şartnamelerine uyduğunu ve onayın alındığı kuruluşu belirten semboldür. 

 

Azami Yük-Basınç Bilgileri

ABD’de geçerli DOT şartnamelerine göre yazılması zorunlu bir bilgidir. Azami yük ve basınç miktarını belirtir. 

Konstüksiyon Bilgileri 

ABD’de geçerli DOT şartnamelerine göre, sırt ve yanaktaki gerçek katların sayılarını ve cinslerini belirtir. 

 

DOT Sembolü

Lastiğin ABD DOT şartnamelerine uygunluğunu gösterir. 

UTQG Kalite Göstergesi

Aşınma ömrü indeksi: Lastiğin standart şartlar altında, aşınma ömrü 100 olarak kabul edilen kontrol lastiğine göre nisbi ömrünü gösterir. 

Çekiş sınıfı: 

Lastiğin kontrollü koşullar altında ıslak yüzeydeki duruş kabiliyetini gösterir. Isıya dayanım sınıfı: Lastiğin ısıya dayanımını ve ısıyı atma yeteneğini belirtir. 

 

Hız Sembolü ve Yük İndeksi

Avrupa ETRTO standartlarına göre lastiğin taşıyabileceği azami yükü ve bu yükle dayanabileceği en yüksek sürati belirten işaretlemedir. 

 

LASTİĞİN YAPISI;        

 

Lastik Performansını ve Ömrünü Neler Etkiler? 

Hava Basıncı

Lastik hava basıncının gerekenden az ya da çok olması, tamiri mümkün olamayacak hasarlara yol açabilir. Ayrıca, lastiğin düzensiz ve erken aşınmasına neden olur. Hava basıncı lastik soğukken ölçülmelidir. Araç üreticilerinin belirlediği hava basıncı değerlerine mutlaka uyulmalıdır.  

Rot Ayarı

Aracınızdaki mekanik ve süspansiyon sistemindeki aksaklıklar nedeni ile direksiyon ve araç yönü aynı olmayabilir. Ön düzen bozukluğu sadece lastiklerinizde ekonomik kayba neden olmakla kalmaz aynı zamanda aracınızın süspansiyon ve döner aksamına da zarar vererek zaman içerisinde yüksek bir mekanik tamir ve bakım masrafına yol açar.

Balans Ayarı

Jant ve lastiğinizin kütle dağılımına uygun olarak dengede tutulması gerekir. Yoksa; özellikle hızlı sürüşte, zıplama, yalpalama gibi rahatsızlıklar konforunuzu etkileyecek, lastiklerinizde düzensiz aşınma görülecektir. 

Rotasyon

Lastikleriniz araçta takılı oldukları her ayrı pozisyonda değişik aşınma özellikleri gösterir. Lastiklerinizin yerini periyodik olarak değiştirin. Bu, lastiklerinizin ömrünü uzatır. 

 

 

UNUTMAYIN LASTİK SEÇİMİ HAYAT KURTARIR.....!

Lastiğinizle ilgili bilmeniz ve dikkat etmeniz gereken altın kurallar:

 

 • Araç üreticisi tarafından onaylanmış ebattaki lastik ve jantları kullanın.

 • Uzun yola çıkarken ve araç yüklüyken hava basıncını 2 PSI arttırın 

 • Karlı ve buzla yollarda lastiğinizin hava basıncını kesinlikle düşürmeyin. 

 • Lastik Supap kapaklarını kapalı tutun. 

 • Lastiğinizi parlatmak için petrol ürünleri içeren deterjan veya cilalar kullanmayın.

 • Diş derinliği 1.6 mm.'ye düşen lastikleri mutlaka değiştirin. 

 • Kışın diş derinliğinin 3 mm.'den az olması çekişi olumsuz etkiler. 

 • Bozuk satıhlarda yüksek hız yapmayın. 

 • Lastiğinizi kaldırım kenarlarına ve sivri yüzeylere çarpmaktan kaçının. 

 • Stepne lastiğinizin basıncını da düzenli olarak kontrol edin. 

 • Lastiklerinizi çok aşırı basınçlı kompresörlerle yıkatmaktan kaçının.

 • Bijon somunlarının sıkılığını düzenli olarak kontrol edin.

 • Aracınızı uzun süre kullanmayacaksanız, aracınızı takoza alın.

 • Lastiklerinizin havasını en az 15 günde bir kontrol edin. 

 • Kullanmadığınız lastikleri şişirilmiş olarak depolamayın.

  

 

Lastik sorunları ve muhtemel nedenleri:

 

 • Viraj alırken ve dururken lastiklerin ötmesi - Düşük hava basıncı 

 • Direksiyon hakimiyetinin azalması - Düşük hava basıncı, aşınmış lastik 

 • Lastiğin omuzlarının fazla aşınması - Düşük hava basıncı, bozuk rot ayarı, standard dışı (geniş) jant kullanımı 

 • Lastiğin tabanının ortasında aşırı aşınma, vuruntu, yalpalama - Yüksek hava basıncı, balansızlık, jantta/mekanik aksamda ayarsızlık, standard dışı (dar) jant kullanımı 

 • Düzensiz lastik aşınması - Bozuk rot ayarı  

 



 

----------------------

OTOMOBİL LASTİK KULLANMA REHBERİ

 

P ( Passenger )

Lastiğin binek türü otomobiller için üretildiğini simgeler. LT (Light Truck) ise hafif nakil araçlarının simgesidir.

 

175 - Nominal Kesit Genişliği (mm.)

Lastiğin dıştan dışa, yanaklar arasında kalan en geniş bölümünün ( kabartma yazılar hariç ) milimetre cinsinden ifade edilmiş şeklidir.

Lastiğin, ilgili standarda uygun janta takılmış ve hava ile şişirilmiş olması halindeki göstergesidir. Daha geniş jantlarda bu numara büyümektedir.

 

65 - Kesit Oranı

Kesit yüksekliğinin, kesit genişliğine oranının yüzde cinsinden ifadesidir. Grafikteki örnekte, lastiğin yüksekliği, lastiğin genişliğinin % 65’idir.

 

R - Radyal Lastik

 

15 - Jant Çapı (ınc.)

 

82 - Yük Endeksi

 

Belirtilen hız limitinde lastiğin taşıyabileceği maksimum yüktür. Lastiğin ne kadar ağırlıktaki bir yükü emniyetle taşıyabileceğini gösterir.

 

H - Hız Sembolü

 

Lastiğin taşıyabileceği maksimum yükle yapabileceği en yüksek hız limitini belirtir.

 

Hız Sembolü: Hız Limiti km/saat

 

J: 100  K: 110  L: 120  M: 130  N: 140  P: 150  Q: 160  R: 170

S: 180  T: 190  U: 200  H: 210  V: 240  W:270  Y: 300  Z: 240 +

 

LASTİK TİPLERİ

 

Lastik, araç ve aracın üzerinde bulunduğu yol arasında hava yastığı

görevini üstlenir. Esnek bir yapıya sahip olan lastik, değişik doğal ve yapay kimyasal maddeler ile güçlendirilmiştir.

 

Hava yastığı olarak da tanımlanabilen lastiklerin içine sıkıştırılan hava iki durumda bulunmaktadır. Hava, eğer bir iç lastik içinde bulunuyorsa, iç lastikli (tube-type), özel bileşimli hava sızdırmaz tabaka ile kaplanmış karkas yapı içinde bulunuyorsa iç lastiksiz (tubeless) adını alır.

 

LASTİK LİSANI

 

Sırt : Farklı desen yapısına sahip, lastiğin yol ile temasını sağlayan dış kısmıdır.

Omuz : Sırt ve yanak arasında kalan kısımdır.

Yanak: Lastiğin, topuk ve omuz arasında yer alan ve üzerinde tanıtıcı bilgilerinin bulunduğu kısımdır.

Topuk: Lastik ile jantın temasını sağlayan, çelik teller ile güçlendirilmiş kısmıdır.

 

ÜRETİCİLERİN LASTİK KULLANIMI İÇİN GENEL ÖNERİLERİ

 

- Rot ve balans ayarının düzgün ve lastik hava basınçlarının gerektiği gibi olmasına özen gösterilmelidir. Aksi takdirde sürüş güvenliğiniz, araç hakimiyetinin kaybolması vb. sebeplerle tehlikeye girebilir. Ayrıca, lastiklerin erken aşınmasına neden olabilir.

 

- Lastik sırtında bulunan desen arasındaki dış derinlik 1.6mm’nin altına düşmüş ise, artık yenileme zamanı gelmiştir. Lastiklerinizi, güvenliğiniz için değiştirmeniz gerekir.

 

- Bozuk, çukurlu ve taşlı yüzeylerde hız yapmaktan kaçınılmalıdır. Mümkün olduğu ölçüde yavaşlamaya çalışın. Çukur üzerindeyken, ayağınız fren pedalında basılı olmasın. Böylece lastik darbeyi tek noktadan almamış olur.

 

- Özellikle araç yüklü iken, yük dağılımının dengeli ve lastik hava basıncının 1-2 psi fazla olmasını sağlayın. Uzun yolculuk öncesi stepnenin hava basıncını ve tüm lastiklerin muayenesini ihmal etmeyin.

 

- Lastik değişiminde bijon somunlarının gerektiği kadar sıkılmış olması gerekir. Aksi taktirde gevşek somunlar, sürüş güvenliğiniz kadar lastiklerin ömrünü de azaltır.

 

- Supap kapakları, lastik supaplarını pas, toz ve topraktan korumaktadır. Bu sebeple, her lastik üzerinde supap kapağı bulunduğundan ve görev yaptığından emin olun.

 

- Lastik üreticisinin belirlediği lastik taşıma kapasitesi ve hız limitlerini öğrenin. Çabuk ısınmalardan ve hızlı aşınmalardan korunmak için bu değerleri kesinlikle aşmayın.

 

- Araca binip yola çıkmadan önce, her lastiği muayeneden geçirip, önceki kullanımınızdan kaynaklanmış her hangi bir hasar olup olmadığını kontrol edin.

 

- Farklı marka veya farklı desende lastik kullanmakta ısrar ediyorsanız, bu farklı lastiklerin aynı dingil üzerinde olmasına dikkat edin. Bu durum araç ve lastik kullanım verimliliğini olumsuz etkileyecektir.

 

- Lastik basınç kontrolleri lastik soğukken yapılmalıdır. Lastik içindeki havanın ısınma nedeniyle genleşmesi ve basıncının artması kontrolü zorlaştırır. Lastik hava basınçları mümkün olduğunca sık  (en geç iki haftada bir ) kontrol edilmelidir. Bu aynı zamanda her lastiğin periyodik muayeneden geçirileceği anlamına gelir. Isınmış lastiğin şişirme basıncının düşürülmesi lastikte iç hasarlara yol açabilir. Soğuk, karlı ve buzlu havalarda, lastik hava basınç ayarlarını muhafaza edin, lastik havalarını indirmeyin.

 

- Lastiklerin zamanla aşınması kaçınılmazdır. Düzgün aşınma ve uzun ömürlü olmaları için lastiklerin yerlerini her 10000 km’den sonra değiştirin.

 

- Yeni dış lastik için mutlaka yeni bir iç lastik kullanın.

 

- Lastik ve jant uyumunun tam olması gerekir. Bu konuda üretici firmaların denklik çizelgeleri size yardımcı olacaktır.

 

- Lastiklerinizi, kaldırım veya yabancı pürüzlü yüzeylere sürtmekten kaçının. Aksi takdirde fark etmediğiniz ve karkas üzerinde oluşabilecek küçük bir hasar, önemli olumsuz sonuçlara yol açabilir.

 

- Lastiğinizin ömrünü uzatmak için, aracınızı her yıkama sırasında su ve sabun kullanarak lastiklerinizi fırçalayın. Uzun süreli park etme durumu ve zararlı kimyasal maddelerin lastik ile teması da hasara yol açabilir.

 

- Araç el kitabında yer alan ve amaca uygun desenli lastikler kullanılmalıdır.

 

 

Lastiğin Görevleri:

Araç yükünü taşımak.

Direksiyon ile verilen yönü izlemek.

Motordan gelen gücü ileri/geri hareket olarak yansıtmak.

Emniyetli bir şekilde hem ıslak,hem de kuru zeminde aracı durdurmak.

Amortisörlerde yardımcı olarak sürüş keyfini artırmak

Lastiğin Yapısal Özellikleri:

 

Tekerlek lastiklerinin yapılarında, gerek yüksek mukavemeti karşılamak üzere naylon,rayon,polyester gibi elyaf esaslı kordlarla, çelik kordlar bulunmaktadır. Topuk dayanımları ise çelik teller yardımıyla sağlanır. Birbirinden farklı karakterdeki bu elemanların birarada tutulması ve hizmet anında zeminle temasın güvenle sağlanmasıyla, yanaklardaki esneme kabiliyetinin verilmesi görevini lastik karışımı üstlenir.Lastik karışımını doğal ve sentetik kauçuklarla, ana dolgu olarak karbon karaları oluşturur.Bunlara ilave olarak karbon karaları oluşturur. Bunlara ilave olarak vulkanizasyon elemanları bulunmaktadır.Karışımın işlenmesi ve homojenliği için kimyasal yağlar kullanılır.

 

Çapraz Katlı Lastikler: 

Lastik teknolojisinin başlangıcında kullanılan ilk gövde yapısıdır.Bu lastikleri gövdesini oluşturan tekstil esaslı "kord" iplikleri birbiri üzerine,lastik yönüne 35-40 derece açı yapacak şekilde çapraz olarak yerleştirilmiştir.Bu yapı dioganal veya konvansiyonel olarak da adlandırılır.Ölçü tanımında "-" veya "D"ile belirtilir. 

Radyal Lastikler: 

Değişen ve gelişen otomotiv sektörünün,gereksinimlerini karşılamak üzere geliştirilen bir yapıdır.Bu lastiklerde gövde yapısı,üstün özellikli rayon,naylon,polyester gibi tekstil esaslı kordların lastiğin dönüş yönüne 90 derecelik açı yapacak şekilde yerleştirilmeleri sonucu oluşan kuşaklarda,belirli açıda çelik kord kuşak katlarının tatbik edilmesi sonucu oluşan yapıdır.Aynı zamanda radyal yapı,sadece tekstil esaslı ve lastiğin dönüş yönüne göre sıfır derece ve belli açıdaki kordlardan oluşan kuşakların tatbik edilmesiylede oluşabilir.Ölçü tanımında "R" harfi ile beliritilir.

 

Tubeless ve Tube-Type Lastikler: 

Araçlarda yüke karşılık gelen tepki kuvvetini karşılayan,lastiklerde jant arasına sıkıştırılan hava basıncıdır.Lastikler sadece hava basıncının sıkıştırıldığı kılıflardır.Sıkıştırılmış hava basıncının tutulması,iç lastiklere veya dış lastiklerin iç kısmına tatbik edilen ve sızdırmazlık sağlayan liner tabaka yardımıyla sağlanır.İç lastikli kullanılan dış lastiklere Tube-type,iç latiksiz kullanılan dış lastiklere Tubeless lastik denir. 

(P) Binek otomobil lastiği 

P6000 Lastik desen kodu 

185 Nominal kesit genişliği (mm) 

60 Kesit oranı,seri(basıklık) 

R Gövde yapısı (Radyal) 

14 Jant çapı(inç) 

82 Yük indeksi 

H Hız sembolü 

Tubeless İç lastiksiz 

Hız sembolü,bir lastiğin yük indeksi ile belirtilen azami yükte yapabileceği maksimum hızı ifade eden bir kodlamadır.Hız sembolleri tablosunda ise harflerin belirttiği maksimum hızlar verilmiştir. 

Yük indeksi,bir lastiğin hız sembolü ile beliritilen en yüksek hızda taşınabileceği azami yükü belirten bir kodlamadır.Yük indeksleri tablosunda ,farklı yük indekslerine tekabül eden,lastik başına taşınabilecek azami yük miktarları kg. cinsinden verilmiştir.

 

Lastiğin Üretim Tarihi: 

DOT XJ J3 XJJX 208 ifadesinde 

DOT: Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada onay sembolü 

XJ: Lastiği üreten firma ve üretildiği fabrika kodu 

J3: Lastik ölçüsünü belirten kod 

XJJX: Lastik belirten kod 

208: Üretim tarihi,lastiğin 1998'in 20.haftasında üretildiğini göstermektedir.

 

Yara Tamiri: 

Pratikte,tubeless otomobil lastiklerinin tamiri değişik malzemelerin kullanıldığı iki farklı yöntemle yapılır.Bunlar;herbiri için farklı tipte malzeme ve teçhizat kullanılan,yara tamirinde en uygun ve tavsiye edilen bir yöntem olan Mantar Yama (PRP) ile lastiğin yara alan bölgesinin kuşingam adı verilen dolgu maddesiyle doldurulup pişirilmesi ve içeriye get konulması yöntemiyle yapılan Takviyeli Yara Tamiridir. 

Harici bir darbe sonucu yara almış/delinmiş lastiklerin incelenmesi,uygun alet ve ekipmanla tamirinin yapılması,sadece bu işlemi yapan kişinin sorumluluğundadır. 

Tamir işlemi;bu konuda eğitilmiş kişilerce yapılmalıdır.

 

Lastikteki delinme,tabanda belirtilen bölgede ise mantar yama ile takviyesiz yara tamiri yapılabilir.

Lastik hız semboşü "H" (210 km/saat) ve altı ise delik çapı azami 6 mm. ve lastik daha önce tamir edilmemiş ise tamir edilebilir.

240 km/saat ve üstü hız sembollü lastiklerin tamir edilmesi sakıncalıdır.

Liner tabakada çatlama ve kesilme,kırılma ve aşırı deformasyon varsa,tamir yapılmamalı ve lastik kesinlikle yenisiyle değiştirilmelidir.

Tamirde temizlik çok önemlidir.Yara tamir malzemesi,sadece temiz yüzeye yapışır.Yara bölgesinin içten dıştan konik bir zımpara taşıyla iyice temizlenmesi ve yara içindeki serbest kalan çelik kuşak tel uçlarının,elmas uçlu bir matkapla alınması gerekir.Bu işlem iyi yapılmazsa,ilerde çelik kuşak uçları çalışma yaparak paslanabilir ve yara tamir malzemesine hasar vererek,lastiği hizmet dışı bırakabilir.

Tamir malzemesinin kullanılacağı yerdeki kauçukla kesinlikle benzer özellikler taşıması gerekir.Eğer kullanılan malzeme kauçuk esaslı değilse esnemesi,gerilmesi ve lastik bünyesinde oluşan ısıya tepki özelliği farklı olacağından,ayrılma yapar.

Yara tamirinin yüksek sıcaklığa sahip ütülerle yapılması,lastikte istenmeyen sorunlar çıkarır.Ütünün temas ettiği alandaki kauçuk yeniden pişerek,orjinal özelliklerinde bir bölümünü yitirir.Kuşaklarda açılmalar ve lastik tabanında şekil bozuklukları oluşabilir.

Hasarlı lastik janttan çıkarılıp iç kısmı dikkatlice incelenmelidir.Çok kısa süre de olsa,havasız lastik üzerinde yürüme,karkastaki kordlara zarar verebilir.Liner'da (tubeless lastiklerde olan ve hava sızdırmazlığı sağlayan tabaka) çatlamalar olabilir.

Lastiğin yara almış bölgesinin,fitil yamayla tamir edilmesi,ilerde soeun çıkarabileceğinden sakıncalıdır.