Fatih'te İmar Planları Bakkal Defteri Gibi

Fatih Sofular mahallesi, Horhor caddesi üzerindeki Mimar Ayas camii (Uzun yıllar Fatih Sultan hastanesinin işgalindeydi, Şimdi Medikal park adını alan Hastanesinin kullanımında olduğunu görüyoruz.

 

2014 sonrası imar planlarında adı silinip yeşil alan gösterilen cami parseli şikayet konusu olup dava açılınca Saraçhane Arkeolojik parkı köşesinde bir yere yazıldığını görüyoruz. 



Fatih imar planları topluca yenilenirken gözden kaçan bu uygulamalar koruma kurulununda dikkatinden kaçırılmış olmalı, Bu uygulamaların yoğunluğu uygulamaların sehven değil kasıtlı yapıldığı izlenimi veriyor. Yapılan şikayetler uzun zamana yayılıyor ve neticesiz bırakılıyor.



Müslüman Vakıf Malları, Mülkleri O Milletin Namusudur, Böyle korunması gerekirken 90 Yıldır yağmalanıyor

Fatih ilçemize 1935-1951 yıllarında Fransadan ithal edilen Mimar Henri Prost İstanbulun Nazım İmar planını hazırlayıp uygularken şehrin merkezini Bulvarlar şehri haline getirmek için Atatürk bulvarı, Vatan, Millet, Kennedy, Fevzipaşa, Ordu caddelerini açarken Binlerce Roma-Bizans-Osmanlı eserini yok etti.

Bu yeni planlama sonucunda takriben 800 cami, medrese, külliye, sıbyan mektebi, hamam, çeşme, türbe ve kabristan yok edildi.

Bu talanı fırsat bilenler savaş yıllarının çaresizliğinden, cemaati kalmamamış, bakımı yapılamadığı için çöküntü haline gelmiş birçok vakıf eseri yok edilerek parselleri kurumsal ve kişisel kullanıma açıldığını görüyoruz.

 

1950 den itibaren kitlesel kıyımlar yerini parsel bazında yok edilişlere bıraktı.

Yeni vakıflar kanunu buna imkan vermediği halde valilikler dahi 2014 yılında Fındıkzade Nuridede Camiini resmi ihale ile 12.400.000TL bedelle Lalahan  turizm şirketine satıldığını gördük.

 


VAKIFLAR KANUNU

Kanun Numarası               : 5737

Kabul Tarihi                      : 20/2/2008

Yayımlandığı R.Gazete     : Tarih: 27/2/2008 Sayı : 26800

Yayımlandığı Düstur         : Tertip : 5  Cilt : 47  Sayfa:

 

 Vakıf kültür varlıklarının devri

 

             MADDE 30 – Vakıf yoluyla meydana gelip de her ne suretle olursa olsun Hazine, belediye, özel idarelerin veya köy tüzel kişiliğinin mülkiyetine geçmiş vakıf kültür varlıkları mazbut vakfına devrolunur.

 

2013 öncesi imar planlarında Mimar Ayas camii parseli

 



2014 yılı 1/1000 ölçekli nazım imar planlarında cami parseli park yapılmış, camii adı yok edilmiş olduğunu görüyorsunuz



SP Meclis üyesi Av. Tevfik Dağ tarafından imar planlarından silinen 103 cami hakkında dava açıldıktan sonra Mimar Ayasa camii orjinal yerine konmamış karşı park adasına taşındığını görmektesiniz







TARİHİ ENVANTERDE MİMAR AYAS CAMİİ FOTOĞRAFI




 

FATİH BELEDİYESİ (2014 ) 1/1000 PLANLARDA YOK EDİLEN CAMİLERDEN BİRİ OLAN MİMAR AYAS CAMİİ GİBİ ÇOK VAKIF ESERİMİZ ÜZERİNDE RESMİ KURUM, ŞAHIS MALI OTEL VE İŞYERİ OLDUĞUNU BİLİYORUZ 

Sofular mahallesi Horhor caddesi üzerindeki Mimar Ayas camii (Uzun yıllar Fatih Sultan hastanesinin işgalindeydi,Şimdi Medikal park Hastanesinin kullanımında olduğunu görüyoruz.

KONUYLA İLGİLİ ÖNCEKİ HABERİMİZ İÇİN TIKLAYINIZ

http://www.fatihhaber.com/fatihhaber/imar-mimar-ayas.htm

 


MİMAR AYAS MESCİDİ

 

1.Eserin Adı

 

MimarAyasCami.1

1957 Yılında Yol Genişletilirken Yıkılan Mimar Ayas Camii

Mimar Üstad Ayas Mescidi[1]. Mimar Ayas Mescidi[2]. Saraçhanebaşı Mescidi[3]. Başka isimlerle de anılan[4] eser, Mimar Ayas Camii adı ile tescil edilmiştir. (Bkz. Ek Belgeler, Karar 1; Tescil ve ihya kararı).

 

2.Yapım/Açılış (Faaliyete Başlama) Tarihi

 

Evâil Zilhicce 879/ 07-17 Nisan 1475[5].

 

3.Eserin Bulunduğu Mahal, İlk Mahalle Adı

 

MimarAyasHavaFoto

Kısmen Yolda Çoğu Parkta Kalan Yıkılan Caminin Yeri

Mimar Üstad Ayas Mescidi Mahallesi[6]. Mahalleyi kuran mescittir. Bu nedenle mescidin adı mahallenin ilk adı olmuştur[7].

 

4.Eserin Güncel Konumu, Ada, Pafta, Parseli (Adresi)

 

MimarAyas2 (640x307)Fatih ilçesi Baba Hasan Âlemi Mahallesi, 158 Pafta, Ada: Yolda, Parsel: Yolda. Fatih’i Şehzadebaşı’na bağlayan Macarkardeşler Caddesi’nin Saraçhane alt geçidi ile kesiştiği yere yakın mesafede, cadde ve park alanına dönüştürülmüş alanda kalmıştır. (Bkz. Ek Belgeler: Hava Fotoğrafı).

 

5.Eserin Bânisinin/Vâkıfın ve Vakfın Adı

 

Banisi Atîk Mimar Ayas bin Abdullâh’dır.[8] Vakfın adı; Atîk Mimar Ayas bin Abdullâh Vakfı’dır[9]. Mimar Ayas, caminin haziresinde medfundur[10]. Vakıf şartı gereği vakıf evlâdı kalmayınca mütevellilik, Mimar Ayas Camii imamına geçtiğinden vakfın adı, vakıf şahsiyet kaydında Mimar Ayas Mescid-i Şerifi Vakfı olarak kaydedilmiştir[11].

 

6. Vakfın Tespit Edilen Hayratları (varsa kayıpları)

 

Vakfiye kaydında; Mimar Ayas Mescidi şeklindedir. Bu mescidin yakınında Mimar Ayas Mektebi[12] ve vakfa ait her biri ayrı ciltlenmiş 30 adet Kur’an cüzü olduğu belirtilmiştir. Hayratın tamamı kayıptır.

 

7.Vakfın Tespit Edilen Akarları (varsa kayıpları)

 

Vakfiye kaydında; Mimar Ayas Mescidi yakınında 1 eczane, 12 dükkân, 16 oda ve 3 hane belirtilmiştir. Akarlar kiraya verilerek işletilip vakıf hayratına ve giderlerine harcanmaktaydı. Akarların tamamı kayıptır.

 

8. Vakfın Tevliyeti

 

Vakfiye kaydında; Mütevellilik, kaydı hayat şartı ile vâkıfadır. Vâkıftan sonra oğullarına, sonra kızlarına, sonra kızlarının oğullarına ve en sonunda da mescidin imamına şart edilmiştir. İmam mütevelli olduğunda müezzinin de Vakıf Nazırı olması şartı vardır.

 

9. Son Mütevelli ve Hayrat Görevlisi, Görev Bitiş Tarihi: Vakfın Zabt Edilme, Sona Erme Tarihi.

 

Son mütevelli, 19 Cemaziyelahir 1339/27.02.1921 tarihinde bu görev kendisine tevcih edilen Hafız Ali Yekta Efendi’dir. Vakfiye şartı gereği cami imamının vakfın mütevellisi olmasından dolayı, son imam ve mütevelli Ali Yekta Efendidir. Ali Yekta Efendi yerine yeni imam tayin edilmeden 28.09.1948’de Laleli Camii ikinci imamlığına nakledilmiş, böylece vakfın tevliyeti sona erdirilmiştir.[13] Vakfın zabt edilerek hükmi şahsiyetinin son bulması tarihi 05.03.1963’tür. Zabt ile ilgili kaydında ise “bu vakfiye tevliyeti on yıldan fazla açık kalmış olmasından ötürü Vakıflar Kanunu 39. madde mucibince İdare Meclisinin 05.03.1963 gün ve 69.59 sayılı kararı ile zabt olunmuştur”[14] denmektedir. Ancak bu karar mesnetsizdir. Zira aşağıda belirtildiği gibi cami 1957 yılında yıkılmıştır. Yani zabt kararı alınmadan cami yıkılmış, cami yıkıldıktan 5 yıl sonra hukuki boşluk doldurulmak üzere bu zabt kararı alınmıştır. Yine kararın aksine cami, 1948’e göre on yıl dolmadan 1957’de yıkılmıştır.

 

10.Eserin Adı ve Mahal-Mahalle Adındaki Değişimler

 

Mimar Ayas Mescidi adı, zamanla mahalle adındaki değişime ve gelişmeye uygun olarak değişmiştir. Önce, mahallenin yanında kurulan Saraçhaneden dolayı mahalle adı Saraçhane Mahallesi’ne dönüşmüş, daha sonra mescidin adı da Saraçhanebaşı Mescidi[15] olmuştur.

 

11. İkinci Banisi, Ana ve Diğer Onarımlar

 

Mimar Ayas Mescidi 1695 tarihinde büyük yangında önemli ölçüde tahrip olmuş, kullanılamaz hale gelmiş, yıkılmış, vakıf tarafından masrafları karşılanarak Hassa Mimar Mehmet Dede bin İshak’ın görevlendirilmesiyle caminin keşif ve tamiri yapılmıştır[16]. Eser, Mimar Ayas tarafından mescit olarak inşa edilmiş ancak Kilari Mehmed Ağa minber koydurarak eseri camiye dönüştürmüştür[17]. Şadırvandaki kitabesine göre cami H. 1314/1896 yılında yağlıkçı esnafından Hacı Ali Ağa tarafından esaslı tamir görmüştür. Bu nedenle bu kişi Encümen Arşivi Envanter kayıt fişine ikinci bani olarak kaydedilmiştir[18].

 

12. Eserin Yıkım Tarihi, Yıkım Sebebi

 

Yıkım tarihi 1957’dir. Encümen Arşivi kayıtlarında ise “1957 imar faaliyetleri sırasında Encümenin mütalaası sorulmadan belediye tarafından yıkılmıştır”[19] denmektedir. Vakıf kayıtlarında yıkım tarihi, kaydı yerine ve yıkım sebebi belirtilmeden “adı geçen imam ve mütevelli Ali Yekta 28.09.1948 tarihinde Laleli Camii ikinci imamlığına nakli ile tevliyet kendiliğinden ref olunmuştur”[20] denmektedir. Böylece cami 1948 yılından itibaren mütevellisiz, imamsız ve kadrosuz halde boş bırakılarak yıkıma terkedilmiştir.

 

13. Yıkım Öncesi Eserin Bulunduğu Parselin Durumu

 

Ekrem Hakkı Ayverdi’nin İstanbul mahalleleri haritasında Mimar Ayas Camii ve Mimar Ayas Mahallesi yer almaktadır. (Bkz. Ek Belgeler: Harita 1). 1910-1918 Necip Bey İstanbul Haritaları’nda Mimar Ayas Camii ve bulunduğu parsel açık bir şekilde kaydedilmiş ve haritalanmıştır[21]. (Bkz. Ek Belgeler: Harita 2). Ancak 1913-1914 İstanbul Haritası (Alman Mavileri) ve PERVETITCH İstanbul Haritası’nda ise Mimar Ayas Camii’nin yerinde “Mimar Niyazi Camii” adı görülmektedir. Hatalı kayıttır. (Bkz. Ek Belgeler: Harita 3 ve 4).

 

14. Yıkım Sonrası Parselin Son Durumu (2013)

 

Eser yolda kaldığından parsel kaldırılmıştır.

 

15. Yıkılan Eserin Mer’i Plandaki Yeri

 

4 Numaralı Koruma Kurulu, eserin 1061 ada, 81 parselde ihya edilmesi için plana işlenmesine karar vermiş olup (Bkz. Karar 1), ancak eser hâlihazır onaylı plana henüz işlenmemiştir. (Bkz. Ek Belgeler: Harita 5. Hâlihazır onaylı plan).

 

16. Eserin İhyasına Yönelik Yapılan Çalışmalar, Tescil Kaydı

 

Eserin tescili, eserin yolda kalması nedeniyle özgün yerinde değildir. 1061 ada 81 parselde ihya edilmesi için İBB İmar ve Şehircilik Daire Başkanlığı Şehir Planlama Müdürlüğü’nün 05.12.2012 tarih ve 16329 sayılı talep yazısı üzerine, 4 Numaralı İstanbul Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun 12.03.2013 tarih ve 166 kayıt numaralı raporuna istinaden, aynı kurulun 20.03.2013 tarih ve 1327 sayılı kararı ile eserin tescili ve ihya edilmesi onaylanmıştır. Osmanlı dönemine ait tescilli anıt eser olan cami, henüz ihya edilmemiştir. (Bkz. Ek Belgeler: Karar 1).

 

________________________________________________________

 

DİPNOTLAR

 

[1] “Mescid-i Mimar Üstad Ayas” (Ömer Lütfi BARKAN, – , Ekrem Hakkı AYVERDİ; İstanbul Vakıfları Tahrir Defteri 953/1546 Tarihli, İstanbul Fetih   Cemiyeti yay., İstanbul 1970, s.228). (Bundan sonra: (İVTD (1546) ).

 

[2] Vakıf Şahsiyet Kayıt Esas Defteri’nde “Mimar Ayas Mescid-i Şerifi” olarak kaydedilmiştir. (VGMA, Şahsiyet Defter nr. 133., Sıra nr.1675), (Ayrıca bkz. Ek Belgeler: Vakıf Şahsiyet Kaydı)

 

[3]Encümen Arşivi’nde cami bu isimle kayıtlıdır (Encümen Arşivi, 11.01.1941 tarih, sıra no 524, Dosya nr. 624).

 

[4] Eser için farklı isimler de kullanılmıştır. Örneğin 1913-1914 İstanbul Haritasında “Mimar Niyazi Camii” olarak kaydedilmiş, bu isim daha sonra bu kaynağı kullanan PERVETİTCH Haritasında da tekrar edilmiştir.(Bkz. Ek Belgeler: Harita 3 ve 4). Bu iki haritanın da kaynağını oluşturan 1910-1918 Necip Bey Haritasında ise doğru bir şekilde, “Mimar Ayas Camii” olarak kaydedilmiştir (Bkz. Ek Belgeler: Harita 2).

 

[5] Bu tarih, Atik Mimar Ayas bin Abdullah Vakfı’na ait Arapça vakfiyenin İstanbul Kadısı Mustafa bin Yusuf tarafından onaylanmış hüccet tescil tarihidir. (VGMA, Evkaf-ı Hümayun Vakfiye Defteri nr.630, s.17, sıra 28.) Belirtilen Evkaf-ı Hümayun vakfiye defterine vakfiye, mütevellisi olan vakıfların vakfiyesinin yeniden tescil edilerek Evkaf Nezareti’ne mülhak vakıf statüsüne geçmesine dair kanun gereği 12 Safer 1338/05.11.1919 tarihinde yeniden tescil edilerek kaydedilmiştir. Vakfiyenin aslı, muhafaza edilmek üzere Millet Kütüphanesi’ne gönderilmiştir.(VGMA, Şahsiyet Kayıt Esas Defteri nr. 133, Adet-i Umumi nr.1676) Ayverdi, vakfiye aslının Millet Kütüphanesi nr.944’te kayıtlı olduğunu belirtmektedir. (İVTD (1546), s. 228, dipnot 1).

 

[6] “Mahalle-i Mescid-i Mimar Üstad Ayas” (İVTD (1546), s. 228).

 

[7] Mahalleyi kuran mescit/cami imamına mahallede daha sonra kurulan vakıfların mütevelliliğinin şart edilmesi geleneği gereği, Mimar Ayas Mahallesi’nde daha sonra kurulan vakıflardan bazıları, vakıf evladı mütevellinin son bulması (inkırazı) halinde Mimar Ayas Mescidi imamının vakıflarına mütevelli olması şartını koymuşlardı. (Mimar Ayas Mahallesi’ndeki diğer vakıf kayıtları için bkz.; “Mahalle-i Mescid-i Mimar Üstad Ayas” (İVTD (1546), s. 228 vd.).

 

[8] Atîk Mimar Ayas adıyla meşhurdur, devşirme hassa mimarlardandır. Atîk lakabı, kölelikten azat edilmiş olduğunu belirttiğinden ve devşirme olduğundan, Osmanlı azınlığı (Rum, Ermeni) olmadığı anlaşılmaktadır. Fatih devrinde, Fatih’in Hassa mimarlarından Atîk Mimar Sinan ile birlikte birçok eserin yanında Fatih Camii’nin de mimarları arasındadır. Camii ile beraber yıkılmış olan kabrinin kitabesinde “Ebu’l-Feth Sultan Mehmet Hân Gâzi hazretlerinin miʿmarı üstad Ayâs” denmekteydi. Devamında vefat tarihi Gurre Rebiulahir 892/20-30 Mart 1482 olarak belirtilmiştir. (Ekrem Hakkı AYVERDİ, Osmanlı Mimarisinde Fatih Devri 855-886/1451-1481, C. 3, Fetih Cemiyeti Yayınları, İstanbul 1989, s.456). (Bundan sonra: AYVERDİ (1989), 3.cilt).

 

[9]VGMA, Evkaf-ı Hümayun Vakfiye Defteri nr.630, s.17, sıra 28.

 

[10] Atik Mimar Ayas, Fatih’in Hassa mimarlarındandır. (Ayrıntılı bilgi için Bkz. HADİKA (1865), C. 1, s.122).

 

[11]VGMA, Şahsiyet Kayıt Esas Defteri nr. 133, Umumi nr.1675.(Bkz. Ek Belgeler: Şahsiyet Kaydı)

 

[12] Saraçhane’de (VGMA, Dersaadet Esas Defteri nr. 1861, s.49).

 

[13] VGMA, Şahsiyet Kayıt Esas Defteri nr. 133, s.286, Umumi nr. 1675 ve 1681 (Bkz. Ek Belgeler: Şahsiyet Kaydı)

 

[14] VGMA, Zabıt Dosyası, dosya nr. 218 ve 256. VGMA, Şahsiyet Kayıt Esas Defteri nr. 133, Aded-i Umumi nr. 1681.

 

[15]Encümen Arşivi, 11.01.1941 tarih, sıra no 524, Dosya nr. 624.

 

[16] İstanbul Kadısı’nın Gurre-i Zilhicce Sene 1106/13-23.07.1695 tarihli hücceti. (Milli Kütüphane, İstanbul Kadılığı Şeriye Sicili, Defter nr. 8766, s.4).

 

[17] HADİKA (1865), C. 1, s.122.

 

[18] Encümen Arşivi, Mimar Ayas Şaraçhanebaşı Camii, Dosya nr.624.

 

[19] Encümen Arşivi, Dosya nr. 624, Kayıt sıra nr. 524.

 

[20] VGMA, Şahsiyet Kayıt Esas Defteri nr. 133, Aded-i Umumi nr. 1681.

 

[21] Ahmet KALA (2009, Dijital Yayın), 1910-1918 İstanbul Şehir Rehberi (Necip Bey Haritalarına Dayalı), s.94. (Bundan sonra: 1910-1918 İstanbul Şehir Rehberi (2009).

 

BELGE ALINTISI İÇİN TIKLAYINIZ


 

AŞAĞIDAKİ VİDEO HABERDE BU GERÇEKLERİ ZAMANIN BAŞBAKANI DİLE GETİRMİŞ  TARİHİ ESERLERİN YOK EDİLDİĞİ ŞEKLİNDE ŞİKAYET ETMİŞ BELEDİYE BAŞKANLARINI UYARMIŞTI