Haliç Kemerburgaz Karadeniz Dekovil Hattı

Kentin Tozu  23.12.2016

 

Haliç Kemerburgaz Karadeniz Dekovil Hattı / Nostaljik Hat: ‘’Tarihe Vefa’’ mı; Nostalji Adı Altında Tarih ve Doğa Talanı mı?

 

Cihan Uzunçarşılı Baysal

 

Bu programda, ‘ Nostaljik Dekovi Hattı’ ve ‘’Tarihe Vefa’’ adı altında nostaljinin kullanışlı bir araç olarak çevre, doğa katliamlarının üzerini örtmedeki failliğini konuşuyoruz.

 

Birinci Dünya Savaşı’nın ilk yıllarında Zonguldak’tan denizyoluyla İstanbul’a kömür sağlamak zorlaşınca, geçici bir çözüm olarak, Eyüp ilçesi Ağaçlı ve Çiftalan köylerindeki linyit ocaklarından çıkartılan kömürün Silahtarağa’daki elektrik santraline ( bugünkü İstanbul Bilgi Üniversitesi Santral Kampusu) getirilmesi için bir dekovil hattı (iki ray arası 80 cm veya daha kısa olan küçük demir yoluna dekovil deniyor ) inşa edilmiş. 62 kilometrelik hat 1916’da faaliyete geçmiş. ‘Haliç- Karadeniz Sahra Hattı’ olarak bilinen ve Belgrad Ormanı’nın da içinden geçen 100 yıllık dekovil hattı bugün tarihe vefa adı altında turizm amaçlı nostaljik demiryolu olarak yeniden canlandırılmak isteniyor



Geçtiğimiz yaz, dekovil hattının Belgrad Ormanı dışında kalan kısımlarının planları İstanbul Büyükşehir Belediyesi Meclisi’nden geçirildi.  Kuzey Ormanları Savunması, bu projenin, ormanın içindeki hattı da kapsayacağını ve Belediyenin İSKİ’den onay beklediğini öne sürerek İBB önünde bir basın açıklamasıyla orman kıyımına ve su kaynaklarını bekleyen tehlikeye karşı uyardı:

‘’ Nostaljik ya da turistik amaç yalanıyla hayata geçirilmeye çalışılan, orman katili dekovil hattının altından hangi yeni katil projelerin çıkacağı; birleşeceği söylenen metro hatlarıyla, ne kadar insanın bu yolu kullanacağı, ne amaçla bu hattın yeniden canlandırılmaya çalışıldığı hala soru işaretlerimizdir. Belgrad Ormanı, tehdit altındaki su kaynakları, doğal dokusu, bitki örtüsü ve canlılarıyla bir bütündür. Belgrad Ormanı her ne amaçla yapılırsa yapılsın raylarla bölünemez. Araç trafiğine daha fazla açılamaz. İstanbul’un mirası Belgrad Ormanı, İstanbullunun koruması altındadır”. http://www.kuzeyormanlari.org/2016/12/17/kostan-dekovil-hattina-karsi-eylem-belgrad-ormani-raylarla-bolunemez/

Projenin her ne kadar  raylı sistem üzerinde bir nostaljik Belgrad Ormanı seyahatine yönelik olduğu ilgililerce öne sürülse de, gerek ilgililerin kendi açıklamalarından, gerek 3.Havalimanı'na bağlanacak raylı sistem ile güzergah çakışmalarından ve ihalenin teknik şartnamesinden, bunun 80 cm veya daha kısa aralıklı bir dekovil hattı değil raylı sistem toplu taşıma projesi olduğunu anlıyoruz. Nitekim, 2013 yılında nostaljik hattı ilk gündeme getiren Kağıthane Belediye Başkanı Fazlı Kılıç, ‘’Çalışmalara başladığımız andan itibaren, hat, bizim düşündüğümüz nostaljik, tarihi, kültürel bir hattında ötesine geçerek daha fonksiyonel bir hat olarak değerlendirilecek çünkü tren yolu hattı kuzeyde Çiftalan Köyü yakınlarında 3. köprü olan Yavuz Sultan Selim ile birleşecek’’, diyerek ilk sinyali veriyor.



Dekovil hattı ile 3.Havalimanını Gayrettepe’ye bağlayacak raylı sistemin güzergahlarına göz atarsak, 3.Havalimanına varacak hat, Gayrettepe'den hareket ederek sırasıyla Hasdal, Kemerburgaz/Göktürk, Işıklar ve Yeni Havalimanı'ndan yolcu alacak. Dekovil hattının güzergahı ise Silahtarağa'daki santralden (İstanbul Bilgi Üniversitesi Santral Kampusu) başlayarak Kağıthane Deresi'nin batı kıyısını izliyor ve kuzeye doğru ilerleyip Göktürk/ Kemerburgaz'dan geçiyordu. Kemerburgaz'da ikiye ayrılan hattın bir kolu Kâğıthane Deresi'ni izleyerek Uzunkemer'in altından geçerek Ağaçlı Köyünde Karadeniz'le buluşuyordu. Silahtarağa-Ağaçlı bölümünün uzunluğu 43 kilometreydi. Diğer kol ise Belgrad Ormanı'nın içinden geçerek Çiftalan köyünde Karadeniz'e ulaşıyordu. Kemerburgaz'da çatallandığı yerle Çiftalan köyünde son bulduğu noktanın arası 14 kilometreydi. Hattın Karadeniz kıyısına ulaşan her iki ucu da 5 kilometrelik bir ilaveyle birbirine bağlanarak Kemerburgaz'ın kuzeyinde bir ring meydana getiriyordu. Bu hâliyle hattın toplam uzunluğu 62 kilometreydi.

62 kilometrelik nostaljik hattın ihaleye çıkan 25 kilometresinin teknik şartnamesini incelediğimizde de proje dekovil hattı olarak değil ‘’toplu taşıma sisteminin inşaatı’’ olarak geçiyor : ''Haliç-Kemerburgaz Raylı Sistem Dekovil Hattı İnşaat, Elektromekanik İşleri; Haliç Bilgi Üniversitesi’nden başlayarak Cendere vadisini takip edip Ayvad Bendi’nde son bulan ve Göktürk’e uzanan ayrı bir kolu olan yaklaşık 25 km uzunluğundaki tek hatlı güzergah ve üzerinde 10 adet yolcu istasyonu ve 1 adet depo sahası ve bakım atölyesi bulunan toplu taşıma sisteminin inşaat…’’

Bu bilgileri alt alta yazdığımızda bir dekovil hattından söz etmek güç. Nitekim Kuzey Ormanları Savunması’nın 3.Havalimanı Raporunda (http://www.kuzeyormanlari.org/wp-content/uploads/2015/04/Yasam_Doga_Cevre_Insan_ve_Hukuk_Karsisinda_3_Havalimani_Projesi.pdf  s:11-17 ) dikkat çektiği üzere, 3.Havalimanı projesi salt bir havalimanı projesi değil de ÇED Raporlarında altı çizildiği üzere havalimanını merkeze alan bir ‘’Aerotropolis’’ yani ‘’Havalimanı Kenti’’ projesi ise, havalimanı çevresinin inşaat emlak projeleri ile talan edileceğini öngörmek mümkün; dolayısıyla buralara ulaşım hatları gerekeceğini de söyleyebiliriz. Havalimanı için gereken büyüklüğün çok ötesindeki arazi büyüklüğü ( 7650 hektar), Konsorsiyum üyelerinin inşaat şirketleri olmaları ve salt havalimanından değil ileride çevresinde yapılacak inşaat/emlak projelerinden de rant beklentileri, küresel şirketlerin daha şimdiden 3.Havalimanı sahasına olan ilgileri, 3.Havalimanı, 3.Köprü ve Kanal’dan oluşan 3’lü paketi vesilesiyle kentin en bakir bölgeleri Kuzey Ormanlarının sermayenin lüks inşaat /emlak projelerine açılmak istenmesi, buralara yönelik Liman Kenti, EkoKent, Yeni İstanbul vb  gibi daha önceden telaffuz edilmiş kent projeleri…. Tüm bunlar birlikte düşünüldüğünde nostaljik hattın gösterildiği gibi masum olmadığını, 3.Havalimanı çevresinde kurulacak yeni kentlere yönelik bir ulaşım projesi olduğunu söylemek mümkün.    

 

Güzergahı üzerinde, Neşet Suyu’ndan itibaren Büyük Bent, Kirazlı Bent, Başhavuz, Mağlova Kemeri, Ayvad Bendi gibi tarihi önemi de olan su bentleri, Bizans ve Osmanlı kalıntıları, yöreye özgü bitkiler ve yabanıl yaşam mevcut olduğundan dekovil boyutlarını aşan çapta bir ulaşım projesi, ormandaki doğal yaşama, tarih kültür varlıklarına ve bentlere büyük zarar vererek zaten ormanlık alanlarını ve su kaynaklarını kaybetmekte olan Belgrat Ormanları’na büyük darbe vurabilir.

 

Konuklarımız, ulaşım ve ulaşım politikaları denince ilk akla gelen isimlerden Yıldız Teknik Üniversitesi İnşaat Fakültesi eski dekan yardımcısı ve KOS üyesi Prof.Dr Zerrin Bayrakdar ve İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Orman Mühendisliği Bölümü öğretim üyesi ve Türkiye Ormancılar Derneği Marmara Şubesi Başkanı Prof.Dr.Ünal Akkemik

 

 

KONUYLA İLGİLİ RADYO SÖYLEŞİSİNİ BURADAN DİNLEYEBİLİRSİNİZ

Archive.org hala kapalı olduğu için VPN vb gibi alternatif kanallar üzerinden dinleyebilirsiniz