Misafir Yazar

Misafir Yazar

Alıntı makaleler
fatihten@gmail.com

Türk-Rus Savaşlarında binlerce Türk askeri Ruslara esir düşmüştür.

19 Şubat 2021 - 01:46

TÜRK ŞEHİTLERİNİN OLDUĞU ÜLKELER
AZERBAYCAN BAKÜ NARGİN ADASI
Dünya Savaşı’nda 29/30 Ekim 1914’de Türk donanmasının Karadeniz’deki Rus limanlarını bombalaması ile başlayan ve Kafkas Cephesi çatışmaları ile devam edip, 15 Aralık 1917 tarihinde fiilen son bulan Türk-Rus Savaşlarında binlerce Türk askeri Ruslara esir düşmüştür.
Savaştan önce Karadeniz sahilleri ahalisinden ve başlıca Trabzon ve çevresinden olmak üzere binlerce kişi Novorossiysk, Odessa ve diğer Rus şehirlerinde çalışıyorlardı.
Savaş çıkınca bunların büyük bir kısmı Moskova’nın güneyindeki Kaluga’daki kampa nakledildiler. Sarıkamış harekâtında esir alınan Türk askerlerinden genellikle erler ve küçük rütbeli askerler Bakû’de bırakılıyor, subaylar ise kaçmalarını önlemek maksadıyla daha ziyade Sibirya’da Çin hududuna yakın İrkutsk’a gönderiliyordu.
Bakû’ye getirilen esirlerin, özellikle sivil esirlerin bir kısmı, Hazar Denizi’nin kıyısında bulunan ve bütün masrafları Hacı Zeynelabidin Tagiyev tarafından karşılanan bir hapishanede kalıyorlardı ki, bu hapishane diğerlerinden çok farklı olup yaşam şartları daha iyi idi.
Asker olanlar ise şartları oldukça ağır olan, Azerbaycanlı Türkler tarafından “Arsa-i Kerbela”, “Makber” gibi çeşitli isimlerle anılan ve yılanlarıyla ünlü olduğu için de ”Yılan Adası” da denilen, Hazar Denizi’nde, Bakû’ye deniz yoluyla 45 dakikalık mesafede bulunan 3 bin 100 metre uzunluğunda ve 900 metre eninde, 3,5 kilometre kare büyüklüğe sahip olan Nargin
adasına gönderiliyordu.

TÜRK ESİRLERE UZANAN EL: KOMÜNİST NERİMANOV
Esir Türklerin durumu hakkında bilgi almak için çabalar başladı. Çalınan kapı dönemin komünist siyasi liderlerinden Doktor Neriman Nerimanov oldu. Nerimanov ‘esirleri muayene etme’ gerekçesiyle adaya çıkmayı başardı. Dönüşte Nargin’deki duruma ilişkin hazırladığı rapor, esaret sürecinde dönüm noktalarından biri oldu.
Nerimanov o tarihlerde Şehir Duması’na sunduğu raporda şunları söylüyordu: “Burada su çetinlikle ele düşen bir şeydir. Burası adeta arsa-i kerbeladır. Su olanda hörek yok, hörek tapılanda su yoktur. Bu yılanlar yuvasında yaşamaya değil, ölmeye mahkum olan zavallılar susuzluktan göğermiş, kurumuş dillerini ağızlarından çıkarıp dudaklarını kemiriyor, ‘su’ diye ah vah ediyorlardı. Burada içmeye de su tapılmıyor. Sivil esirler içinde 80 yaşında bitmiş halde ihtiyar kişilerle, 2 yaşından 15 yaşına kadar körpe çocuklar vardır.” Nerimanov’un ortaya çıkardığı Türk esirlere uygulanan vahşi işkenceler, Azerbaycanlıları harekete geçirdi

ADADAN KURTULAN ÜNLÜ TÜRK
Nargin Adası esir olan ve oradan kurtulmayı başaranlar arasında tanıdık bir isim de var; Türk havacılık tarihinin en önemli isimlerinden biri olan Vecihi Hürkuş’tur. Sarıkamış’ta savaşan rütbeli bir asker olan Vecihi Hürkuş esaretten kurtulduktan sonra, önce anakaraya, ardından İran üzerinden Anadolu’ya kaçtı. Kaçışlarda kullanılan ana güzergah da bu oldu. Adada 12 bine yakın esir olsa da bunlardan kaçının kurtarıldığı konusunda bilgiler net değil.
Kurtuluş Savaşı sürecinde de Mustafa Kemal’in Nerimanov’a gönderdiği ve destek ile yardım talebinden bulunan mektubuna verilen yanıt da tarihi bir örnek. Mustafa Kemal o mektupta yardımların hepsini karşılayacağını söylüyor. Aldığı cevap ise 100 yıllık bağın özeti mahiyetinde: ”Kardeş kardeşe borç vermez, ancak yardım eder.
Rahmet ve minnetle, hepsinin ruhu şad olsun
Resim: Azerbaycanlı Bolşevik, yazar, yayıncı, politikacı ve devlet adamı Nerimanov.
Kaynak: A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi
I. DÜNYA SAVAŞI ESNASINDA NARGİN ADASI’NDA TÜRK ESİRLER
Dr. Betül ASLAN*

Bu yazı 145 defa okunmuştur.

YORUMLAR

  • 0 Yorum