Misafir Yazar

Misafir Yazar

Alıntı makaleler
fatihten@gmail.com

Rusya'daki Türk Esir Kampları

19 Şubat 2021 - 01:42

UNUTULMUŞ HALKIMIZ TARAFINDAN BİLİNMEYEN
TÜRK ŞEHİTLERİNİN OLDUĞU ÜLKELER

Rusya’daki Türk Esir Kampları
Kozohova Karantina Kampı-Varnavin Kampı- Vetluga Kampı-Domçirkina Kampı-Varansofsky Kampı- Zabiliskidom Kampı-Malaşovadom (Proşova) Kampı- Lebedov Kampı- Arhanjelsk Kampı- Makaryef Kampı
- Kaluga Kampı- Uralsk Kampı- Krasnoyarsk Kampı- Samara (Hastane)-Tomsk Kampı- İrkutsk Kampı-Troyskosavsk (Kahta) Kampı-İrbit Kampı- Çita Kampı- Barnaul Kampı-Kazan Kampı-Simbirsk Kampı- Ufa Kampı
Bu kampların bulunduğu her yerde Türk şehitliği de vardır.
Dört yıl boyunca İtilaf Devletleri’ne karşı farklı cephelerde mücadele veren Osmanlı Devleti’nin savaş bittiğinde verdiği kayıp sayısı bir hayli yüksek olmuştur. Osmanlı Ordusu savaşa girdiğinde toplamda 2.850.000 askere sahiptir. Bu ordunun yaklaşık 205.000’inini esir kamplarına dağılan Türkler oluşturmuştur. Rusya ile savaşılan Kafkas Cephesi’nde ise 200.000 civarında kayıp yaşanmıştır ki, bu kaybın tahmini 65.000’inini esirler oluşturmuştur.
Rusya’ya sevk edilen Türk savaş esirlerinden 5.000 kadarı Ukrayna, 20.000’i Kafkasya, 10.000 kadarı Sibirya ve geri kalanları Rusya’nın diğer yerlerindeki esir kamplarına gönderilmiştir. Zaman içerisinde bu esirlerden 20-25 bin kadarı çeşitli yollarla Türkiye’ye dönebilirken geri kalan çok sayıdaki Türk savaş esiri maalesef Rusya’da hayatlarını kaybetmişlerdir.

Ruslar tarafından Sibirya’daki kamplara götürülen Türk esirlerin sıkıntıları daha yolculuk esnasında başlamış ve kamp hayatı süresince de devam etmiştir. Son derece pis ve havasız karargâhlara yerleştirilen Türk esirler için açlık, soğuk ve hastalıklarla mücadele dönemi başlamış, kimi esirler bu esaret döneminde hapishane hayatına da mahkûm edilmiştir. Osmanlı Devleti dönemin şartlarından dolayı ilk başta esir Türkler hakkında tam bir politika sergileyemediyse de, daha sonraki dönemde esirlerin durumu hakkında bilgi edinebilmek adına Yusuf Akçura’yı görevlendirmiştir. Ancak Sibirya’daki kamplarda tutulan esirler hakkında Osmanlı devleti hiçbir zaman sağlıklı bilgi edinememiş ve bu yüzden de ihtiyaç duyulan yardımı gösterememiştir.
1917 yılına gelindiğinde ise, Bolşeviklerin yönetimi ele geçirmesiyle kamplar üzerindeki baskı azalmış ve esirlerin yurda dönüş faaliyetleri başlamış, ancak yinede Bolşevik İhtilali ve savaşın bitişi esirlerin hepsinin özgür olmasını sağlayamamıştır. 
Rusya’daki 65 bin esir Türk’ten sadece 20-25 bini yurda dönebilmiş, geri kalanı ise ya yollarda ya da kamplarda hayatını kaybetmiştir. Sibirya bölgesinde esirlerin yurda dönüş faaliyetleri ile ilgili çok düzenli kayıtlara rastlanılmamaktadır. 

MİLLİ MÜCADELE YILLARI VE ANKARA TBMM
TBMM açıldıktan sonra Ankara Hükümeti’nin Rusya’daki Türk esirler konusuna özel bir önem verdiğini görüyoruz. Sovyetlerle olan dostluk ilişkileri çerçevesinde Türk savaş esirleri hususu da önemli müzakere konularından biri olmuştur. Ankara Hükümeti 28 Mart 1921’de Sovyet Rusya ile Moskova’da Esirlerin İadesi Sözleşmesi’ni imzaladı. Aşağı-yukarı 6 ay sonra da 17 Eylül’de Moskova’da Ukrayna Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti ile benzer nitelikli bir Esir Mübadele Sözleşmesi imzalanmıştır. Bu sözleşmeler çerçevesinde, Ukrayna ve Rusya’ya zaman zaman heyetler gönderilerek Türk esirlerin yurda dönüşlerinin sağlanmasına çalışılmıştır. TBMM’nin bu konuda yoğun bir mesai harcadığına şahit oluyoruz.3 Mayıs 1922 tarihli oturumunda; Sivastopol ve civarında 4.000 kadar asker ve sivil Türk esirinin toplandığı ve bunların aç ve perişan bir halde bulunduklarına temas edilerek, söz konusu esirlerin yabancı memlekette bırakılmalarının uygun olamayacağı ve bunların ve sivil esir ailelerinin ilk çıkacakları iskelelere kadar nakil ve iaşelerinin temini için Müdafaa-i Milliye Vekâleti’nin bütçesinde 100 bin liralık bir tahsisatın yapılmasına karar verilmiştir. 
Esirlerin yurda getirilmeleri hususunda çeşitli bürokratik problemlerin yanında ekonomik zorluklarda yaşanıyordu.
Esirlerin Türkiye’ye getirilmeleriyle ilgili olarak 1922 bütçesinden 20.000 lira ayrılmış ancak bu miktarın yetersiz kalması üzerine Meclisin 22 Temmuz 1923 tarihli oturumunda 20.000 lira daha ilave edilmesi kararına varılmıştır. 
Takip eden yıllarda da esirlerin yurda getirilme meselesi, TBMM’nin ciddi mesaileri arasında yer almaya devam etti. 1924 yılında Rusya’daki Türk esirlerin tespitini yapmak ve yurda dönüşünü sağlamak üzere 4 yüzbaşıdan ibaret bir heyet gönderilmiştir.
Gerek hatıralarda gerekse elde edilen arşiv belgelerinden anlaşıldığına göre, esirlerin dönüşleriyle ilgili büyük sıkıntı yaşamışlardır. Ancak asıl zorluğun esirler için döndükten sonra yaşandığı görülmüştür. Bazıları ailelerini bulamamış, bazıları yaşadığını ispat etmek zorunda kalmıştır. Bu yıllarda insanlık adına resmen bir dram yaşanmış ve bu drama esaret sürecinden kurtulan Türk esirlerin hatıratlarından da şahit olunmaktadır.
Kaynak: Sakarya Üniversitesi
Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi 
Mahmut AKKOR

Bu yazı 83 defa okunmuştur.

YORUMLAR

  • 0 Yorum