TÜRK EDEBİYATINDA İLK MUTASAVVIFLAR (HOCA AHMET YESEVİ)

   Hoca pirim senin izleri gördüm Anadolu'da 
   Hz Mevlana'da, Hz Yunus'da, Hz Hacı Bektaş'da
   Tasavvufu ilmik, ilmik işlediler nakış gibi dua'da
   Bu kutlu yolda kim yürürse seni görür onlar'da..
   Ali KARACA 

    Türk Edebiyatında "İlk Mutasavvıflar" Pir-i Turkistan-i Hoca Ahmet Yesevi ekolünden başlayarak, Mevlana, Ahi Evren, Hacı Bektaş-i Veli, Tapduk Emre ve Yunus Emre’ye uzanan sürecin anlatıldığını görüyoruz.  
    Türk tasavvuf Edebiyatı'nın doğuşunu, gelişimini, temsilcileri ile birlikte, yine onun eserlerini inceleyen; halkın İslamiyet'i benimsemesinde tasavvufun rolünü ve bu Edebiyat'ın milli kültürle olan bağını güçlü gösteren temel bir kaynaktır.
   Ord Prof Dr Mehmet Fuad Köprülü’nün kaleme aldığı "Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar" adlı eser, Türk edebiyatı araştırmalarında bir dönüm noktası kabul edilir. Çünkü bu kitapta, Anadolu’da Türklerin İslamiyet’i kabul ettikten sonra ortaya çıkan ilk mutasavvıf şairler, onların hayatları, eserleri, edebi üslupları ve Türk tasavvuf Edebiyatına katkıları ayrıntılı biçimde ele alınır.
   Türk edebiyatının en önemli öncülerinden büyük mütekkefir ve fikir adamı merhum  Ord Prof Dr Fuad Köprülü, bu çalışmasında İslamiyet’i kabul eden Türklerin edebiyatına nasıl bir yön verdiklerini, özellikle tasavvufun edebi ve kültürel hayata etkilerini ortaya koymayı amaçlar. Ayrıca, halk edebiyatı ile divan edebiyatı arasındaki köprü niteliğindeki mutasavvıf şairlerin önemine de vurgu yapar.
   Türkler İslamiyet’i kabul ettikten sonra Arap ve Fars kültüründen etkilenmiş, fakat kendi milli edebi geleneklerini de koruyarak yeni bir sentez oluşturmuşlardır. Anadolu’ya gelen dervişler, tekkeler ve tasavvufi hareketler, halkın İslamiyet’i benimsemesinde büyük rol oynamıştır. Anadolu'nun Türkleşmesi ve İslamlaşması bu velilerin ve erenlerin sayesinde daha kolay kabul edilmiştir.
    Hikmetinde Türkçe beyit söyledin 
    Dört bir yana Alperenler gönderdin 
    Halaç bize Enel Hak'kı öğrettin
    Sen aşkına kavuşmakta geç kalma..
    Ali KARACA 

  Bu süreçte ortaya çıkan mutasavvıf şairler hem dini öğretileri halka aktarmış hem de Türk dilinin edebi yönden gelişmesine katkıda bulunmuştur.
Pir-i Turkistan-i Hoca Ahmet Yesevi, Türk tasavvuf Edebiyatı'nın kurucusu olarak kabul edilir. Büyük mütekkefir ve fikir adamı Hoca Ahmet Yesevi "Divan-ı Hikmet" adlı eseriyle İslami öğretileri sade bir dille halka ulaştırmış ve çok lezzetli bir ürün elde edilmesine vesile olmuştur.
   Süleyman Hakim Ata (Yesevi’nin halifesi) Yesevi geleneğini aynı şekilde devam ettirmiştir. Özellikle halk şairi olarak karşımıza çıkan "Yunus Emre" Anadolu’da Türkçe tasavvuf şiirinin en güçlü temsilcisidir. Kullandığı dili o günkü Türkçe halkın anlayacağı sadelikte kullanmış, şiirlerinde sevgi, hoşgörü ve Allah aşkını işlemiştir. Bugün bile o tertemiz Türkçe olan sözleri herkes anlayabiliyor ve okuyabiliyor olması, bu kullanılan sade dil sayesinde gerçekleşmiştir.
   Velilerin Türkistan da her yurt'ta
   Mutasavvıf şairsin sen başta 
   Mecnun gibi yanıyorken bu aşkta 
   Yesevi'den hikmetleri öğrenelim her yaşta..
   Ali KARACA 

   Aşık Paşa, Gülşehri, Hacı Bektaş-ı Veli gibi bir çok tasavvuf alimi isimler de kitabın önemli bölümlerinde ele alınır. Türk Tasavvuf Edebiyatı'nın özellikleri, halkın anlayacağı çok sade bir Türkçe kullanılmıştır. Özellikle tasavvufta ki Allah aşkı, insan sevgisi, hoşgörü, tevazu ve birlik temaları yüce İslam dinin akait kurallarına göre işlenmiştir.
   Şiirlerin, her zaman dini öğretici ve eğitici bir misyonu vardır. Tekke Edebiyatı, halk Edebiyatı ile divan Edebiyatı arasında bir geçiş köprüsü oluşturmuştur. Bunlar harmanlanarak yoğurulduğunda ortaya İlah-i sözlerin güzelliği çıkmaktadır. Anadolu toprakları bu zengin kültürün yoğurularak, mayalandığı bir coğrafya olarak görülmektedir. 
   Türk'tür özü kimliği Türk özünce
   Piri Mansur şeyhi belli kendince
   Din seçimdir Türk'lük kader deyince
   Bu söylemde Hoca Ahmet Yesevi'yi severiz.
   Ali KARACA 

   Merhum Ord Prof Dr Fuat Köprülü, bu eserde Türk Edebiyatı tarihine ilmi bir bakış açısı getirmiştir. İlk kez Edebiyat tarihi araştırmalarında sosyolojik olaylar, tarihi ve kültürel veriler birlikte değerlendirilmiştir. Türk tasavvuf Ddebiyatının hem milli kimlik hem de İslami değerler açısından taşıdığı önem ortaya konmuştur. Bu yolu takip eden velillerin ve erenlerin Anadolu'da ki izlerini bugün bile görmek mümkündür.
   Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar, Pir-i Türkistan-i Hoca Ahmet Yesevi'den başlayarak Yunus Emre’ye uzanan süreçte Türk tasavvuf edebiyatının doğuşunu, gelişimini, temsilcilerini ve eserlerini inceleyen; halkın İslamiyet’i benimsemesinde tasavvufun rolünü ve bu Edebiyatın milli kültürle olan bağını gösteren temel bir kaynaktır.
Ali KARACA 
Araştırmacı Tarihçi
Yazar ve şair..
İSTANBUL